AFSCHEID VAN PAARS?

MET de aanvaarding van de euthanasiewet in de Tweede Kamer is deze week het laatste 'echte' Paarse agendapunt afgehandeld. De – voorwaardelijke – legalisering van euthanasie zou immers in een kabinet met het CDA niet mogelijk zijn geweest De premier en de ministers van het kabinet-Kok hebben totaal geen zin...

Hans Wansink

VVD en PvdA kunnen na de verkiezingen van 2002, al dan niet met D66, uiteraard gewoon doorgaan met regeren. Voor de VVD is dat de meest aantrekkelijke optie, zeker wanneer de partij de grootste wordt. De liberalen hebben, veel meer dan de sociaal-democraten, hun stempel op het paarse beleid weten te drukken. Aflossing van de staatsschuld, lastenverlichting, het trendmatige begrotingsbeleid, beheerste privatisering van sociale voorzieningen, liberalisering van het onderwijsbeleid en van de zorgsector, ruim baan voor de automobilist – de VVD zette de toon en de PvdA sloot zich aan.

Van dit beleid heeft zo ongeveer iedereen geprofiteerd. Zo werd deze week uit de Armoedemonitor 2000 van het Sociaal en Cultureel Planbureau duidelijk dat het percentage lage inkomens (1658 gulden per maand voor een alleenstaande) is afgenomen van 15,6 procent in 1996 tot 14,3 in 1998. In 2000 zal het verder dalen naar 13,6 procent. Dus met de door vele linkse Nederlanders voorspelde 'tweedeling in de samenleving' valt het onder het verlicht-liberale bewind erg mee.

Het probleem van de VVD is echter dat het geen goed alternatief heeft voor Paars. VVD en CDA halen hoogstwaarschijnlijk geen 76 zetels, zodat het heel moeilijk wordt een rechts kabinet in elkaar te zetten. Hiermee is meteen duidelijk dat de PvdA wél een alternatief heeft voor de paarse samenwerking.

De Partij van de Arbeid heeft vele problemen. Het meest urgent is de vervulling van de vacature-Van Hees. De PvdA is op zoek naar een energieke voorzitter, die op het partijkantoor orde op zaken kan stellen, een zelfstandige rol in de publieke opinie kan spelen en opgewassen is tegen het duo Kok-Melkert. De namen die nu circuleren, van Sharon Dijksma via Rob Oudkerk tot en met Jos van Kemenade aan toe, lijken niet helemaal aan het gewenste profiel te voldoen.

De bestuurscrisis onttrekt een ander probleem aan het zicht, en dat is de fletse programmatische uitstraling van de PvdA. Men kan ervoor kiezen, zoals de commissie-Beginselen onder leiding van Willem Witteveen, om die fletsheid te cultiveren. Met het programma Tussen droom en daad kan de partij alle kanten op. Dat is ideaal voor iemand als Wim Kok, voor wie Paars III een natuurlijke voortzetting van het vertrouwde is.

Niet iedereen in de PvdA is daar gelukkig mee. Adri Duivesteijn, vice-voorzitter van de PvdA-fractie, schreef (met goedkeuring van zijn chef Melkert) in Socialisme, & Democratie een pleidooi voor een progressieve samenwerking met GroenLinks. In plaats van de 'ideologische leegte' van Paars, zouden PvdA en GroenLinks moeten werken aan een 'minimale progressieve agenda die kan anticiperen op een eventueel regeerakkoord'. Op die agenda behoort 'de kwaliteit van het bestaan' het centrale thema te zijn. Duivesteijn houdt het algemeen: 'Bestrijding van ongelijkheid, bevordering van zeggenschap, zelfkracht en zelforganisatie, inkomensbeleid, herwaardering van de informele economie, het tegengaan van kartelvorming, democratisering van Europa'.

Duivesteijn krijgt steun van Maarten Hajer en Paul Kalma, de dissidenten uit de commissie-Beginselen. Volgende week sturen zij hun welsprekende discussiestuk De terugkeer van de politiek naar de partijafdelingen. De PvdA moet kiezen voor een nieuwe koers: een kritisch alternatief voor het allesoverheersende liberalisme.

Tegen de 'Angelsaksische vechtcultuur met snelle winsten en verziekte inkomensverhoudingen', tegen de 'commercialisering van onderwijs, kunst, wetenschap, media en technologie', tegen de 'onbeheersbaarheid van de financiële markten'. De sociaal-democratie moet 'richting geven aan een maatschappij in overvloed' door de 'ecologische modernisering' van de economie, ter hand te nemen en de immateriële consumptie boven de materiële te stellen.

De initiatieven van Duivesteijn en het duo Kalma/Hajer kunnen zeker leiden tot revitalisering van het programmatische debat in de PvdA. Ik zie alleen nog niet in waarom de consequentie voor de PvdA samenwerking met GroenLinks en het CDA zou moeten zijn. Want optrekken met de oppositiepartijen van 1994-2002 betekent hoe dan ook een verloochening van twee kabinetten-Kok. Ik denk niet dat de baas zelf daar veel voor zal voelen.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden