Afscheid van New Yorkse vrienden

Amerika beleeft de laatste afleveringen van Sex and the City en Friends. Het gouden tijdperk van de sitcom is voorbij....

Als Miranda, de roodharige advocate in Sex and the City, Manhattan vaarwel zegt en naar Brooklyn verhuist, dan weet je het wel. Aflopende zaak. The city in de titel is niet New York, met vijf stadsdelen waaronder Brooklyn. Het gaat om Manhattan, het eiland vol beroemdheden, exotische cocktails, peperdure schoenen, onbeschikbare mannen en vier zoekende vrouwen. Het eiland dat z een hoofdrol speelt in de serie.

Brooklyn? Carrie, de columniste en hoofdpersoon, kon haar oren niet geloven. 'Maar de metro dan', riep ze uit. 'Wat doe je zonder metro?' Miranda roerde droefgeestig in haar koffie. 'Die gaat ook naar Brooklyn.' Carrie schudde haar hoofd vol blonde krullen. 'Maar dan moet je onder de rivier door. Een metro onder water. That's just not right!'

Mooi gesproken. Ze had het ook kunnen hebben over het einde van de reeks. Zondag 22 februari gaat Amerika zitten voor de laatste aflevering op betaalzender HBO. Een van de beste dramaseries verdwijnt van de televisie.

Dat is een kleine ramp voor miljoenen volgelingen, als honden zo trouw aan de wederwaardigheden van de vier wereldvrouwen. Maar het wordt nog erger dit voorjaar. Ook Friends, met afstand 's lands favoriete sitcom, neemt afscheid. De laatste verschijning van de zes New Yorkse vrienden is op 6 mei op de commerci zender NBC.

De twee finales betekenen het voorlopige einde van een gouden tijdperk voor de Amerikaanse situation comedy, de sitcom. Met korte onderbrekingen is de kijker sinds begin jaren tachtig op een eindeloze reeks series getrakteerd. Cheers, The Cosby Show, Seinfeld, Frazier, Will & Grace, Friends en bovenal Sex and the City allemaal goed gemaakte tv die zijn functie met overgave vervulde. Als een aangenaam verdovingsmiddel houden sitcoms je een half uur bezig. Even niet nadenken. Onderuit genieten.

Maar de sitcoms worden van het scherm gehaald en er komen geen vergelijkbare series voor terug. Hun plek wordt steeds meer ingenomen door reality tv. Big Brother, Joe Millionaire en The Bachelor zijn goedkoper te produceren, en leveren toch boeiende scs op. Kijkers in de VS en overal in de westerse wereld blijken het wel best te vinden, zodat de adverteerders gewillig volgen.

De wisseling van de wacht werd vorige maand helder geustreerd. De nieuwe reality-serie The Apprentice is een hit. In de show solliciteren zestien jongelingen naar een baan bij Donald Trump. Toen NBC besefte dat het een diamant in handen had, werd een traditie doorbroken. De vaste opstelling op donderdagavond, de prime time in de tv-week, ging eraan. De ideale formule was niet langer Friends/Wil & Grace/ER. The Apprentice kreeg de felbegeerde plek om negen uur, tussen de twee topseries in.

Sex and the City is alleen geen sitcom als de andere. De serie is vrijer, diepgaander en vooral ter dan de concurrenten op de gewone commerci zenders.

HBO, dat staat voor Home Box Office, is alleen voor betalende leden, en is dus bevrijd van de tucht van de advertentiemarkt. Er zijn geen onderbrekingen voor reclamespotjes. Bovendien zijn de creatieve mogelijkheden onbeperkt. Op zichtbare seks en scheldwoorden in het bijzonder 'fuck' rust een absoluuut verbod voor de gewone networks, zoals ABC, CBS en NBC. Zij moeten opereren onder strak toezicht van de Federal Communications Commission (FCC). HBO wil geen algemeen familievermaak maken, en heeft niets met de FCC van doen.

De zender heeft het tv-landschap, samen met de enige echte concurrent Showtime, veranderd en interessanter gemaakt sinds de oprichting in 1972. De kern van 20 miljoen leden is niet groot, maar wel trouw. Wie eenmaal begint met HBO op de kabel, wil zelden meer zonder.

Voor zeventien dollar per maand krijg je miniseries zoals Angels in America, een grandioos spektakel naar het toneelstuk van Tony Kushner. Je krijgt het beste sportgramma op de Amerikaanse tv Inside the NFL, over American Football. Dat wil wat zeggen, want sportshows zijn zo aanwezig, en doorgaans zo irritant, als onkruid.

Je krijgt speciaal gemaakte tvfilms. De leukste en een van de weinige niet-gecensureerde talkshows op tv, Real Time with Bill Maher. Talrijke series. The Soprano's, Six Feet Under, Curb your Enthusiasm: allemaal vernieuwend en vrijwel altijd de moeite van het kijken waard.

En dan is er Sex and the City, het kroonjuweel. De serie won de afgelopen jaren handenvol Emmy Awards, de Oscars voor tv. Dit jaar kreeg Jessica Sarah Parker (als Carrie) een Golden Globe. De invloed rijkt ver: het kleine schoenenmerk Manolo explodeerde in populariteit doordat Carrie verslaafd was aan de sjieke Manolo's.

Schrijfster Candace Bushnell, op wier columns de serie is gebaseerd, en regisseur/producent Patrick Michael King weten het bestaan van alleenstaanden in New York te vatten. Maar ze weten ook de realiteit van het leven in de stad weer te geven, vindt Robert Thompson, hoogleraar popcultuur en televisie aan Syracuse University in de staat New York.

'Het is een diepe show', zegt hij. 'Onder de bovenlaag van winkelen, Cosmopolitan-cocktails en schoenen, zit veel meer. De angst voor de leegte in de stad. Die vreselijke maar onmiskenbare zucht naar een langdurige relatie.'

Volgens Thompson spreekt Sex hoogopgeleide vrouwen zo aan omdat het direct omgaat met het dilemma van de moderne vrouw. Zij is sterk en bevrijd, heeft een geweldige carri, ziet er goed uit. 'Maar de oude onderdrukker is er nog steeds: hoe moet dat nu met een man en, erger nog, een kind? Het zijn allemaal clichgeworden, maar daarom zijn deze problemen niet minder urgent. De serie heeft die spanning perfect te pakken.'

Niet iedereen is even blij met de manier waarop.

Vorig jaar verscheen een golfje van artikelen en studies die stelden dat de stadse vrouw van nu haar persoonlijke en politiek opvattingen voor een deel vormt naar wat ze ziet bij Sex and the City. De serie imiteert de werkelijkheid, maar de realiteit begint ook op de serie te lijken.

Dit tot schrik van Bill Knell, een columnist in Kansas. 'Ik hoop', schreef hij onlangs, 'dat beloedbare jonge vrouwen de boodschap krijgen dat sterk en assertief zijn niet inhoudt dat je een paar dozijn exen in je slipstream hoeft achter te laten voordat je een serieuze relatie kunt aangaan, of dat je een sterkere vrouw bent als je een man onder tafel kan drinken.'

Knells zorg zal alleen maar groter worden. In het najaar van 2005 gaat Sex 'in syndication'. Tribune Broadcasting, dat 80 procent van alle Amerikaanse kijkers bereikt, gaat de serie op zijn lokale tvstations uitzenden, maar dan ingekort (voor de reclame) en bewerkt. De seksscs en scheldwoorden moeten eruit. Dat kan wel een eens S.. and the City worden in conservatieve streken.

De serie maakte vanaf het begin veel los, onder kijkers en kenners. Maar het is Friends, meer nog dan Sex, dat een ikoon is geworden. De serie werd in negen jaar zes keer genomineerd voor een Emmy Award als beste komedie, en won in 2002. In tegenstelling tot Sex is er weinig echt aan de serie: het New York van te hoge huren, piekleine appartmenten, verraderlijke vrienden en onderbetaaldebanen speelt geen rol. Voor Phoebe, Ross, Monica, Joey, Chandler en Rachel is Manhattan een ongeschonden paradijs.

Mogelijk is de 'onwerkelijkheid' in dit geval juist het geheim. Want de onaantastbare status werd kort na de aanslagen van 11 september 2001 bestendigd. De behoefte aan licht vermaak en schuldvrij escapisme was enorm, en dat was wat Friends bood.

Nooit keken zo veel mensen als naar die eerste uitzending na '9/11'. Dat de ramp nooit is genoemd in de serie die in alles New Yorks zegt te zijn, kon niet schelen. 'Het was waanzinnig', zegt Thompson. 'Je kreeg een gevoel van: Amerika staat nog fier overeind, want Friends is terug.'

Ook adverteerders zien dat ze op 6 mei een laatste kans hebben. Voor dertig seconden reclame in de laatste aflevering tellen ze twee miljoen dollar neer; iets minder dan de 2,3 miljoen tijdens de Super Bowl eerder deze maand.

Niet dat de hoofdrolspelers weten wat ze met al hun dollars moeten. De zes vrienden kregen de afgelopen twee jaar ieder een miljoen per uitzending. Dat wil zeggen: 42 miljoen per acteur tussen 2002 en nu. Daar kunnen Sarah Jessica Parker en h vriendinnen niet aan tippen. Maar zij maakten met Sex and the City weer betere tv.

'Is het tijd om op te houden met vragen stellen?', luidde de centrale vraag van Carrie tijdens de op twee na laatste uitzending. Sommige van de kwesties in Sex 'houdt hij van me?', 'wat moet ik nu weer aan?' hebben inderdaad hun langste tijd wel gehad.

Zonder nu de clou van de grande finale weg te geven op Net 5 loopt de serie seizoenen achter kunnen een paar veelzeggende feiten wel in de krant. Die liegen er niet om. Charlotte is gelukkig getrouwd. Carrie zit een vaste relatie, hoewel mr. Big natuurlijk nooit helemaal kan verdwijnen. Samantha vecht met kanker en is verliefd op haar jongere vriend. En Miranda 'emigreert' naar Brooklyn om man en zoon ruimte te geven. De onlosmakelijke eenheid, de vier vrije vriendinnen eeuwig op mannenjacht in een hip caf is niet meer. Zo gaat dat in het echte leven. Zelfs in New York.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden