Afschaffing raadgevend referendum: trapt de Eerste Kamer op de rem?

Voorstanders van het raadgevend referendum hebben hun ogen dinsdagmiddag gericht op de Eerste Kamer. Dan behandelt de senaat de afschaffing van het raadgevend referendum. De senatoren zijn kritisch, maar kunnen zij de afschaffing van het referendum alsnog tegenhouden? Intussen ontvouwt zich een race tussen het allerlaatste referendum over de donorwet en de afschaffing van het referendum.

Beeld ANP

De afschaffing van het raadgevend referendum houdt de Eerste Kamer al enige tijd bezig. In maart nodigde de senaat juristen en politicologen uit voor een expertmeeting. Na twee raadgevende referenda, over het Oekraïneverdrag en de Wet op de Inlichtingendiensten, is het volgens de politicologen Philip van Praag (Universiteit van Amsterdam) en Frank Hendriks (Tilburg University) nog te vroeg om conclusies te trekken over het succes van het raadgevend referendum. Het moet daarom volgens hen niet worden afgeschaft maar juist verbeterd.

Maar ook op de juridische kant en de deugdelijkheid van de wet kwam kritiek. Het meest heikele punt: kan het kabinet het referendum wel afschaffen zonder dat over die beslissing een referendum kan worden gehouden? Politicoloog Martin Rosema (Universiteit Twente) zei te hopen dat de Eerste Kamerleden in hun oordeel meenemen dat het niet referendabel maken van de intrekkingswet niet strookt met de referendumwet zelf.

Daar lijkt nu in elk geval de voltallige oppositie zich bij aan te sluiten. Zelfs de SGP, een fel tegenstander van referenda, vindt dat de intrekkingswet op dat punt tekortschiet. ‘Alle vergelijkbare wetten zijn tot nu toe gewoon referendabel, nu maken we een bijzondere uitzondering. Dat moeten we heel kritisch bekijken’, zegt Peter Schalk, fractievoorzitter van de SGP in de Eerste Kamer.

Het kabinet blijft vinden dat er niks mis is met de intrekkingswet. Volgens minister Ollongren van Binnenlandse Zaken is het logisch dat een wet die het referendum afschaft niet zelf referendabel is. De Raad van State schrijft bovendien in een advies dat de juridische kant van de wet klopt.

Niet chique

Schalk vindt dat een minimale argumentatie. 'Juridisch gezien kan het, maar het is niet chique.’ Jan Nagel, fractievoorzitter voor 50plus, noemt het ‘regentenpolitiek’ van het kabinet. ‘De spelregels worden gewijzigd in het voordeel van de politiek, en in het nadeel van de burgers. Wat is er op tegen dat het volk zich uitspreekt over hun democratisch recht?’

Intussen ontvouwt zich op de achtergrond een race voor een allerlaatste referendum over de donorwet. Op 14 juni verloopt de deadline voor de 300 duizend handtekeningen die daarvoor nodig zijn. Een overgangsregeling in de intrekkingswet regelt dat als de afschaffing van het referendum voor die deadline wordt aangenomen een nieuw referendum niet meer mogelijk is. Het moment van stemmen is dus doorslaggevend voor doorgang van het donorreferendum.

Die race tegen de klok beïnvloedt ook de Eerste Kamerleden. Want zelfs als de driehonderdduizend handtekeningen worden opgehaald kan het donorreferendum door de speciale overgangsregeling alsnog worden tegengehouden. ‘Daardoor ontstaat nu een heel rare wedstrijd’, zegt Schalk. ‘Daarin moet de overheid nu wijsheid tonen. Dat betekent; of zelf het proces vertragen of de overgangsregeling uit de wet halen.’

Wijs bestuur

Dat hij tegenstander is van de donorwet heeft daar volgens Schalk niks mee te maken. ‘Ik kan me wel voorstellen dat mensen iets over de wet te zeggen willen hebben, maar uiteindelijk gaat het hier om de vraag of de overheid aan wijs bestuur doet.’ Ook Nagel denkt dat het kabinet er niet goed aan doet als het een laatste referendum tegenhoudt. 'Het referendum is aangevraagd onder de huidige wetgeving. Het moet er gewoon komen.'

De kans dat het raadgevend referendum wordt gered, is ondanks alle kritische geluiden vanuit de oppositie niet groot. De regeringscoalitie heeft een meerderheid van één zetel en kan de doorgang dus afdwingen. De oppositie kan het proces wel vertragen door middel van schriftelijke vragen. Vandaag bepalen de senatoren of er een tweede ronde vragen komt. Dat kan een of twee weken uitstel opleveren.

Maar ook dat zal nog niet genoeg zijn om de weg voor het donorreferendum definitief vrij te maken. De verwachting is dat de stemming over afschaffing van het raadgevend referendum in de eerste helft van juni plaatsvindt, net op tijd om het donorreferendum tegen te houden. Tenzij de oppositie nog een list verzint.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden