Afrikaanse Unie vordert traag

De Afrikaanse Unie werd vorig jaar opgericht om de problemen op het continent aan te pakken. Bij de eerste vergadering bleek bij weinig leiders het besef van urgentie te bestaan....

Van onze correspondent Hans Moleman

De AU, vorig jaar opgericht als opvolger van de ineffectieve Organisatie van Afrikaanse Eenheid, hield de afgelopen week in de Mozambikaanse hoofdstad Maputo zijn eerste jaarvergadering.

De balans van het eerste jaar is zoals door de vele politieke analisten werd gevreesd bij de oprichting van de Unie: terwijl Afrika blijft tobben met conflicten, honger, aids, armoede en corruptie, laten de meeste leiders van het continent weinig besef van urgentiezien om de problemen zelf op te lossen.

Zuid-Afrika, als leider van een kleine kopgroep van landen die de urgentie wel ziet, heeft als eerste voorzitter van de AU geprobeerd wat vaart in de Afrikaanse besluitvorming te brengen. De AU heeft een aantal plannen op de agenda gezet, zoals de instelling van een Afrikaans parlement, een Afrikaans gerechtshof, een centrale bank en een gezamenlijke munt, die echter in de praktijk niet meer dan verre toekomstmuziek zijn.

De AU-kopgroep wil nu eerst de Afrikaanse veiligheidsraad van de grond zien te krijgen. Die moet de mogelijkheid krijgen in te grijpen in conflicten op het continent waarbij massale schendingen van de mensenrechten worden begaan. Over twee jaar zou Afrika moeten beschikken over de kern van een eigen militaire interventiemacht, die snel kan ingrijpen in bloedige oorlogen zoals die bijvoorbeeld in Rwanda, Sierra Leone en Liberia hebben plaatsgevonden.

Tal van Afrikaanse leiders zijn volgens politieke analisten niet erg happig op zo'n veiligheidsraad annex snelle interventiemacht, in het besef dat zij zelf ooit in het beklaagdenbankje kunnen komen te zitten. Voor de instelling van de raad zijn de handtekeningen van 27 AU-lidstaten nodig, en aan het begin van de top in Maputo waren er pas vijf gezet. Zaterdag, toen de top afliep, was dat aantal onder druk van Zuid-Afrika weliswaar gegroeid tot tien, maar dat is nog steeds niet voldoende. De verwachting is nu dat de druk op de treuzelaars verder wordt opgevoerd, zodat de veiligheidsraad wellicht eind dit jaar formeel kan worden opgericht.

In Maputo is ook afgesproken dat Nepad, het door Zuid-Afrika aangedreven herstelplan voor Afrika, binnen drie jaar wordt geintegreerd in de Afrikaanse Unie. Ghana en Uganda worden waarschijnlijk de eerste landen die zich binnen een jaar vrijwillig zullen laten doorlichten door een speciale commissie van Nepad voor goed bestuur. Nepad is tot dusverre niet meer dan een berg papier met goede voornemens, beheerd door een secretariaat van 25 ambtenaren op een verdieping van de Ontwikkelingsbank voor zuidelijk Afrika in Pretoria.

In Maputo bleek ook dat de AU zijn financiële problemen niet heeft opgelost. Tal van landen hebben hun contributie nog niet betaald, terwijl de AU juist meer geld nodig heeft. Het budget moet dit jaar met meer dan 50 procent omhoog tot 47 miljoen euro. De kopgroep heeft op voorstel van Zuid-Afrika besloten bijna 40 procent van het geld voor zijn rekening te nemen. Voor de interventiemacht, als die eenmaal werkelijkheid wordt, is donorgeld beschikbaar.

Zuid-Afrika's president Thabo Mbeki gaf de afgelopen week de voorzittershamer van de AU over aan zijn collega Joaquim Chissano van Mozambique. Zuid-Afrika heeft zich in het eerste jaar nadrukkelijk geprofileerd als de drijvende kracht achter de Afrikaanse Unie. De Zuid-Afrikanen leverden ook een groot deel van de logistiek en de beveiliging voor de top in Maputo. Tot voorzitter van het dagelijks bestuur van de AU is gekozen de door Zuid-Afrika gesteunde kandidaat Alpha Konare. Konare was tot vorig jaar president van Mali, waar een ontwikkeling naar democratie teweeg bracht.

Mbeki waarschuwde zijn collega's dat zij de ondertekening van het protocol van de veiligheidsraad niet langer moeten vertragen 'zodat we vooruit kunnen'. Zijn aanmaning werd verstrekt door de secretaris-generaal van de Verenigde Naties Koffi Annan, die de Afrikaanse top in Mozambique voorhield dat 'de VN en de rest van de internationale gemeenschap gezanten kunnen benoemen, op onderhandelingen kunnen aandringen en miljarden dollars aan vredesoperaties kunnen uitgeven, maar dat het allemaal niets helpt als de politieke wil en capaciteit hier ontbreken'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden