Afrikaanse kruisraket is muurbloempje Sappelende wapenindustrie Zuid-Afrika kan nauwelijks klanten vinden

Strikvraag. Bestaat er een Afrikaanse kruiskraket? Het antwoord is te vinden op de stand van Kentron, Zuid-Afrika's - en Afrika's - enige raketproducent, op de enige internationale wapenbeurs die het continent rijk is: Africa Aerospace & Defence, deze week op de luchtmachtbasis Waterkloof bij Pretoria....

Van onze correspondent Hans Moleman

Ja, er bestaat een kruisraket made in Africa.

Mupsods is de naam, Multi Purpose Stand-Off Defence System. 'We hebben er een stuk of zes van afgeschoten op onze testbaan Alkantpan in De Kaap', meldt Gilbert Quinn, hoofdingenieur raketten van Kentron, desgevraagd. Kentron, onderdeel van het staatswapenconcern Denel, loopt er niet mee te koop. Er staat geen demonstratiemodel in de grote hal die al het wapentuig etaleert dat Zuid-Afrika kan produceren. Er hangt alleen een poster van, verscholen achter een batterij echte, kleinere raketten.

De Mupsods is tot nader order veroordeeld tot de rol van muurbloempje, verklaart raketontwerper Quinn. De Zuid-Afrikaanse luchtmacht, die onder de apartheidsregering opdracht gaf tot de ontwikkeling, heeft er geen geld meer voor. En hij is nu strategisch ook niet meer nodig. Resteert de wereldmarkt, en daar staan acceptabele klanten ook niet bepaald te dringen. Dus ligt de raket 'op ijs'.

Quinns stem verraadt teleurstelling. Want de Afrikaanse kruisraket is in zijn technische ogen toch een mooi product. 'Het is een wapen dat verschillende ladingen kan dragen. Net wat de klant wil. De doelprecisie is in dezelfde orde van grootte als een Amerikaanse kruisraket. En hij is vele malen goedkoper.'

De Zuid-Afrikaan zou zijn product zelf overigens geen kruisraket willen noemen. Dat acht hij een veel te agressief begrip. 'Met het Amerikaanse product kun je een doel dat honderden kilometers ver weg ligt uitschakelen.' De Mupsods is voor de kortere afstand ontworpen, en in eerste aanleg voor 'defensief' gebruik. Het is een soort light versie van de grote kruisraket.

De raket is een typisch voorbeeld van de onvermijdelijke overgangsfase waarin de Zuid-Afrikaanse wapenindustrie verkeert. De ANC-regering erfde in 1994 van het apartheidsregime een voor Afrika uniek militair-industrieel complex, dat met behulp van miljarden randen aan belastinggeld was opgebouwd om de blanke suprematie te verzekeren. Bijna alle wapens, van eenvoudige machinegeweren tot straaljagers, raketten en helikopters, kon Pretoria bij de eigen Denel-fabrieken bestellen.

In het nieuwe Zuid-Afrika is het sappelen voor staatsbedrijf Denel. Hoewel de ANC-regeerders ingenomen zijn met de militaire erfenis, die hen in één klap een van de meest geavanceerde producenten in de Derde Wereld maakt, lukt het nog amper een nieuwe markt te vinden voor het wapentuig. Ondanks hevig lobbyen van ANC-kopstukken bij landen als Saudi-Arabië, waar men het hypermoderne mobiele zware kanon G-6 probeert te slijten, en Algerije en Maleisië, gehoopte klanten voor de Rooivalk-gevechtshelikopter, blijven concrete orders voor de grote wapensystemen uit.

Een verkoper op de stand van de Rooivalk vat het probleem bondig samen. 'Deze heli is op zich prima. Maar de klant vraagt zich af: hoe zit het met de stabiliteit van Zuid-Afrika op de langere termijn? Hebben ze over twintig jaar nog de kennis en de mensen in huis om zo'n complex wapensysteem aan de praat te houden?'

Voor de Rooivalk is het daarom al bijna einde oefening. De Zuid-Afrikaanse luchtmacht heeft er twaalf besteld en de laatste wordt eind volgend jaar opgeleverd. Daarna gaan de circa 150 helikopterbouwers in de fabriek bij het vliegveld van Johannesburg over op ander, aangenomen werk: de assemblage van dertig Italiaanse Agusta-helikopters, die de luchtmacht net heeft besteld ter vervanging van de oude Alouettes.

Dat is de overlevingsstrategie die de regering gekozen heeft: zo veel mogelijk onderdelen van Denel doorschuiven naar internationale joint-ventures, in de hoop dat ze als onderaannemers van grote westerse concerns het hoofd boven water houden.

Vitale aanjager van dit proces is het vernieuwingsprogramma voor de Zuid-Afrikaanse luchtmacht, marine en leger ter waarde van 32 miljard rand (ruim tien miljard gulden), waartoe het ANC vorig jaar besloot. Zo heeft het Britse BAE, dat Zuid-Afrika 52 nieuwe straaljagers gaat leveren, als compensatie een belang genomen in drie divisies van Denel. Vickers heeft de pantserwagenfabriek Olifant gekocht, het Franse Thomson-CSF de hightec-firma African Defence Systems.

'De afgelopen tien jaar waren behoorlijk moeilijk voor de Zuid-Afrikaanse wapenindustrie', zegt Helmoed-Römer Heitman, de Zuid-Afrikaanse correspondent van het internationale wapenblad Jane's Defence Weekly. De toekomst schat hij echter 'optimistisch' in, gelet op de grote lokale wapenorders en de aansluiting bij sterke internationale concerns. Maar dat de Afrikaanse kruisraket ooit nog uit de ijskast wordt gehaald, dat lijkt wel uitgesloten.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden