Afrikaanse kip wordt weggespeeld

Afrikaanse kippenboeren worden door hun gesubsidieerde concurrenten kapotgemaakt.

Wie in Ghana of andere West-Afrikaanse landen Jollofrijst met kip bestelt, zal meestal niet weten dat de kip helemaal niet uit het land afkomstig is. Het beest heeft niet rondgewandeld in Afrikaanse dorpjes maar is een kopje kleiner gemaakt in een Nederlandse slachterij, zij het dat de mooie stukjes er al afgehaald zijn voor de filet die bij de supermarkten in de aanbieding ligt. De poten en vleugels die de Westerse consumenten niet lusten, worden ergens anders in de wereld gedumpt. De kip die over de Jollofrijst ligt, bestaat voor een flinke deel uit botten en vellen.


De export van Europese kip en ander pluimvee naar Afrika is in 2011 opnieuw fors gestegen ondanks alle pogingen om de lokale boeren in die landen een kans te geven de verloren gegane markt terug te winnen. De export van bevroren kippenvlees naar Ghana steeg met 68 procent, die naar Benin met 10 procent en naar de Democratische Republiek Congo met 8 procent, zo blijkt uit de deze week door de Europese Commissie gepubliceerde cijfers. Bijna eenderde van die export is afkomstig uit Nederland.


Ontwikkelingsorganisaties verwijten de Westerse landen al jaren de pluimvee-industrie in Afrika kapot te maken met deze vorm van wat ze dumping noemen. Zo zouden 'soepkippen voor 1 dollar per stuk op de Afrikaanse markt worden gegooid', iets waar lokale kippenhouderijen niet tegen kunnen concurreren. Maar onlangs speelde secretaris-generaal Pascal Lamy van de World Trade Organisation de bal terug naar de Afrikaanse landen. Zij moeten 'hun landbouw efficiënter maken en zich specialiseren' in plaats van alleen maar zelfvoorzienend te willen zijn.


Maar ontwikkelingsorganisaties wijzen op de enorme directe en indirectie landbouwsubsidiëring in de westerse landen die leiden tot oneerlijke concurrentie. De inkomsten van de boeren in de EU bestaan nu voor 24 procent uit subsidies tegen 22 procent in 2007. Maar volgens het Productschap Pluimvee en Eieren is al jaren geen sprake meer van exportsubsidies. 'De exportrestituties naar Afrika zijn zo'n tien jaar geleden afgeschaft', zegt Erik de Jonge van het Productschap. Niettemin is een land als Ghana nu voor 90 procent van de pluimveeconsumptie afhankelijk van importen.


De oorzaak ligt in de jaren tachtig. Veel Afrikaanse landen werden toen in ruil voor steun van het Internationaal Monetaire Fonds (IMF) gedwongen de economie te liberaliseren en hun grenzen open te stellen om concurrerender te worden. Dit leidde tot een enorme invoer van goedkope westerse producten waaronder ook kippen- en varkensvlees. Dankzij subsidies konden Westerse exporteurs hun kippenvlees aanbieden voor de helft van de prijs van in het land zelf geproduceerd kippenvlees. In 1992 was nog 95 procent van al het kippenvlees in het land nationaal geproduceerd, in 2002 was dat nog maar 11 procent.


Sinds die tijd is er veel veranderd. Maar de kippenindustrie in Ghana heeft zich niet meer kunnen herstellen. Integendeel, Westerse bedrijven hebben hun export naar andere Afrikaanse landen kunnen opvoeren zoals Benin, Congo, Senegal, Togo en Kameroen. Via Benin zou een deel van die importen zelfs via smokkel terechtkomen in Nigeria.


Volgens Pascal Lamy maken de landen onvoldoende gebruik van de mogelijkheden om de Westerse kip te weren. 'De belasting op importkip is gehalveerd van 40 naar 20 procent, terwijl die van rijst slechts is teruggebracht van 25 naar 20 procent.' Een poging van het parlement van Ghana die weer te verhogen mislukte, omdat de regering bang was om in conflict te komen met de Wereldbank en het IMF.


De Jonge zegt dat 'de Afrikaanse landen binnen de WTO de mogelijkheid hebben om de invoer te belasten - of tenminste hoger te belasten dan ze nu doen'. 'Maar ze zien hiervan af, ook vanwege het feit dat deze landen hun bevolking goedkope eiwitten willen aanbieden. Voor wat betreft de Afrikaanse productie van pluimveevlees spelen ook zaken als een slechte infrastructuur, geen of zeer dure kredietmogelijkheden, het ontbreken van een ketenvorming en de veterinaire situatie een negatieve rol.'


GroenLinks heeft veelvuldig geageerd tegen de dumping van Europees kippenvlees - of kippenafval - in Afrika. Europarlementariër Bas Eickhout zegt dat de directe exportsubsidies zijn afgeschaft, maar dat 'er nog altijd sprake is van indirecte subsidiëring zoals die op kippenvoedsel'. 'Daar komt bij dat kippenresten niet meer als voedsel mogen dienen voor andere dieren. Het gevolg is dat daar een andere markt voor wordt gezocht en die is te vinden in Afrika.' En een derde reden voor de toename van de export is dat 'veel Afrikaanse landen als gevolg van bilaterale handelsovereenkomsten vaak niet meer in staat zijn de eigen markten te beschermen'.


De Jonge van het Productschap zegt dat de export naar Afrika vooral goedkope pluimveeproducten betreft. Maar hij ontkent dat die niet aan de hoogste veiligheidseisen voldoen, zoals in het verleden is gesuggereerd. Vanwege het gevaar van ontdooien in Afrika waar niet altijd voldoende koelinstallaties voorhanden zijn, zou een groot deel zijn besmet.


Productie stijgt almaar

De productie van de pluimveesector is tussen 1990 en 2009 wereldwijd gestegen van 40 miljoen ton tot 91 miljoen ton, waarvan bijna 90 procent bestaat uit kip. Dit is een grotere stijging dan die van vrijwel alle landbouwproducten. Meer dan de helft van die productie vindt plaats in drie landen: de VS, Brazilië en China. Het meeste wordt in eigen land geconsumeerd. Ongeveer 14 miljoen ton kippenvlees wordt geëxporteerd. Brazilië en de VS zijn de grootste exporteurs. Nederland is nummer drie met een aandeel van 7,2 procent van de export. Van de Europese export neemt Nederland 29 procent voor zijn rekening. Een groot deel daarvan bestaat uit Duitse kippen die in Nederland worden geslacht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.