NieuwsHittegolven

Afrika zucht onder hittegolven, maar die worden niet als natuurrampen erkend

Afrika behoort tot de werelddelen die de afgelopen decennia in toenemende mate zijn getroffen door hittegolven. Vaak met rampzalige gevolgen. Toch lijkt het alsof deze natuurrampen er niet zijn geweest: ze worden niet als zodanig onderkend.

Goudzoekers in de Sahara. Beeld Getty Images

Hittegolven in landen ten zuiden van de Sahara worden niet geregistreerd in databanken voor natuurrampen, schrijven wetenschappers van de Universiteit van Oxford in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Climate Change. ‘Door waarnemingen van weerstations en satellieten weten we dat er hittegolven zijn, en dat ze erger zijn geworden. Maar doordat ze niet worden geregistreerd weten we niet wat de gevolgen ervan zijn’, stelt mede-auteur Friederike Otto.

Volgens de belangrijkste database voor natuurrampen in de wereld (EM-DAT) heeft Sub-Sahara-Afrika sinds 1900 slechts twee hittegolven gekend en waren de gevolgen beperkt. Het contrast met Europa is groot: daar zijn de afgelopen 40 jaar 83 hittegolven geregistreerd met ruim 140 duizend doden en vele miljarden economische schade als gevolg. In 1992 teisterde een hittegolf die vier maanden duurde een reeks landen ten zuiden van de Sahara. In EM-DAT is deze periode van extreme warmte niet terug te vinden.

Extreme weersomstandigheden

Dat hittegolven in Afrika over het hoofd worden gezien komt onder meer doordat ze vaak samenvallen met andere extreme weersomstandigheden die wel worden gerapporteerd, zoals droogte. Dat maakt ze moeilijker te herkennen. In de meeste ontwikkelde landen zijn het de overheden die gegevens bijhouden over slachtoffers en economische schade door extreem weer. In veel Afrikaanse landen gebeurt dat vooral door hulporganisaties.

Een centrale plek waar data over aard en gevolgen van een meteorologische gebeurtenis samenkomen ontbreekt, aldus de auteurs. Ze wijzen er ook op dat databanken meestal worden bijgehouden door instituten in westerse landen en dat die meer aandacht hebben voor hun eigen omgeving.

In Europa, waar een hittegolf nooit langer duurt dan een paar weken, brengen overheden gewoonlijk een hitteplan in stelling zodra zich een warme periode aandient. In Afrika gebeurt dat niet of nauwelijks. In Europa wordt een hittegolf veroorzaakt door een hogedrukgebied en is de temperatuur 5 tot 10 graden hoger dan normaal. 

Leden van de Turkana-gemeenschap in Kenia werken aan het ploegen en verwijderen van onkruid in een droog gebied. Beeld Hollandse Hoogte / AFP

Afrikaanse hittegolven zien er anders uit. ‘In de tropen is een paar graden hogere temperatuur, bovenop een al hoge achtergrondtemperatuur, waarschijnlijk al genoeg om veel schade aan te richten aan mens en economie’, zegt Geert Jan van Oldenborgh, klimaatwetenschapper van het KNMI. ‘Dat zou ik ook een hittegolf noemen.’

Tropen

Volgens Van Oldenborgh, niet betrokken bij de publicatie in Nature Climate Change, zijn het niet alleen de Afrikaanse landen waar de kennis over hittegolven en de gevolgen ervan tekortschiet. Zelf deed hij onderzoek naar hittegolven in India, waar hij van hulporganisaties hoorde dat hittegolven ook daar slechts sporadisch worden onderkend als natuurramp. Wat niet helpt is dat er klimatologen zijn die beweren dat hittegolven niet voorkomen in de tropen. 

Van Oldenborgh: ‘Dat kan een gevolg zijn van de meteorologische opleidingen, die te veel op niet-tropisch weer gericht zijn en definities gebruiken die niet een-op-een toepasbaar zijn op de tropen. Periodes met heel heet weer komen wel degelijk voor in tropische en subtropische gebieden en zijn gegeven de hoge achtergrondtemperatuur en de kwetsbaarheid van de bevolking een zwaar onderschat risico.’

Meer over hittegolven:

In juni liep het kwik in Siberië op tot maar liefst 38 graden Celsius. Een record voor dit deel van de wereld, en volgens klimatologen een aanwijzing dat de opwarming van de aarde steeds zorgelijker wordt.

Ook in Nederland is de kans op hitte toegenomen. De kans op korte, extreme hittepieken, is ook in Nederland drastisch toegenomen – veel meer dan de rekenmodellen laten zien. Wat hebben de klimaatwetenschappers gemist? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden