Afrika tracht met één stem te spreken

Afrikaanse landen behoren tot de grootste slachtoffers van klimaatverandering. ‘Vroeger bleven regens eens in de tien jaar uit. Nu om het jaar.’

Gewoon laten liggen, weet Mohamed Abdi. Een koe die door haar poten is gezakt, valt niet meer meer te redden. Zeker deze niet, een beest dat zo weinig vlees aan de botten heeft dat alleen aasgieren haar na haar dood nog de moeite waard vinden. De eigenaar, een nomade in Noord-Kenia, heeft haar allang opgegeven.

Zeker, ook Abdi voelt de liefde voor de koeien, net als voor al het andere vee dat door het kurkdroge woestijngebied trekt. Maar de Keniaanse medewerker van de hulporganisatie Cordaid, een man die keihard werkt om in het gebied de ernstigste nood voor mensen en dieren te lenigen, is een realist.

‘Droogte’, zegt hij, ‘is een verschijnsel waarmee we al tijdenlang te maken hebben. Maar de cyclus wordt steeds korter. Vroeger bleven de regens ongeveer eens in de tien jaar uit. In de tijd daartussen kon het gebied zich herstellen. Maar tegenwoordig is het om het andere jaar veel te droog. Daar kunnen we niet tegenop.’

En dus leggen mens en dier het af tegen het veranderende klimaat. Zoals op meer plaatsen in Afrika. Het continent mag minder dan 4 procent bijdragen aan de uitstoot van kooldioxide en andere broeikasgassen, de gevolgen van klimaatverandering zijn juist hier vaak het ingrijpendst.

Bijna elk land wordt getroffen. In het oosten en de Hoorn van Afrika dreigen door de droogte tientallen miljoenen mensen te weinig te eten te hebben. In het westen van het continent zijn het dit jaar juist de regens die voor overstromingen zorgden en meer dan een half miljoen mensen in grote problemen hebben gebracht.

En dus wil Afrika tijdens de klimaattop in december in Kopenhagen met één stem spreken. Premier Meles Zenawi van Ethiopië is aangewezen als de leider van een twaalfkoppige delegatie namens de Afrikaanse Unie. Het belangrijkste streven van deze klimaatapostelen: geld, om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te kunnen bieden.

‘Afrika dient door ontwikkelde landen gecompenseerd te worden voor de effecten van klimaatverandering’, aldus Jean Ping, commissievoorzitter van de Afrikaanse Unie en lid van de delegatie. Het geld dient volgens hem te komen boven op de fondsen die de wereld jaarlijks voor ontwikkelingshulp aan het werelddeel uittrekt.

‘Als het moet, zijn we bereid weg te lopen bij onderhandelingen die ons continent opnieuw dreigen te verkrachten’, aldus Meles Zenawi. Jaarlijks zegt Afrika minstens 68 miljard dollar nodig te hebben om te investeren in een duurzame toekomst. En nu al is duidelijk dat dit bedrag er niet zal komen.

De Europese Unie wil dat Afrika 40 procent van het benodigde geld zelf opbrengt, bijvoorbeeld door emissierechten te verhandelen met de geïndustrialiseerde wereld. ‘Een grote grap’, vindt de Ghanese milieudeskundige William Agyemang-Bonsu. Volgens hem kan Afrika hooguit 15 procent bijdragen.

Maar hoe hoog of laag ook de compensatie, een juiste besteding van het geld zal mogelijk een veel grotere zorg blijken. Het klimaatprobleem is voor Afrika immers vooral ook een armoedeprobleem. En in de juiste verdeling van ontwikkelingsgeld is het continent slechts deels succesvol gebleken.

Veranderingen in het klimaat, en dus in het leefmilieu, dreigen Afrika’s bestaande problemen te verergeren. Bijvoorbeeld in de gezondheidszorg. Zo kunnen de komende twintig jaar door hogere temperaturen bijna 100 miljoen extra malariaslachtoffers vallen. En vooral kinderen zullen sterven door meer gevallen van diarree.

Zwakke Afrikaanse staten zullen ook politieke gevolgen ondervinden. Toenemende schaarste van vruchtbare grond leidt tot meer conflicten tussen bevolkingsgroepen. Wat dat kan betekenen, zag de wereld eerder in het Soedanese Darfur, maar ook in 1994 in Rwanda, een land dat toen – net als nu – een hoge bevolkingsdruk kende.

Het was dan ook niet toevallig dat vorige week tijdens de klimaattop in New York de president van Rwanda, Paul Kagame, namens Afrika het woord nam: ‘Afrika zal waarschijnlijk grotere en ernstiger gevolgen van klimaatverandering ondervinden dan andere delen van de wereld’, zei hij. ‘Terwijl het probleem slechts marginaal door Afrika is veroorzaakt.’

Dat laatste wordt door de leiders van de ontwikkelde wereld, zoals Barack Obama in de VS, inmiddels erkend. ‘We kwamen hier omdat er nog veel werk te doen is’, zei hij in New York. In zijn eentje zal Afrika dat werk nooit aankunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.