Aflevering 8 'Heb je een affáire?'

Op het strand roken twee vrouwen schichtig een sigaret.

Verwijder? Ja, verwijder. Nadrukkelijk bediende Bibi de toetsen van haar toestel, waarna ze haar telefoon terugstopte in een leren hoesje. Ze sloot haar ogen en hield haar gezicht langdurig in de richting van de zon. Als er geen frisse bries over de zandplaat had gewaaid, zou het zowaar bijna een lentedag zijn geweest.


Verderop, zeker vijfhonderd meter van Frederique en Bibi vandaan, stond de rest van het gezelschap bij een groep zeehonden. Af en toe waaiden klanken uit die hoek van de plaat, maar verder waren de vrouwen alleen. In een andere windrichting lag het drooggelopen moederschip, fier uitstevenend boven de zandvlakte.


Nee, met die opgebrande sukkel die haar heimelijk sms'jes stuurde, had Bibi niets en wilde ze ook niets, zei ze, als antwoord op een eerdere vraag van Frederique. Het idee alleen al, getverdemme.


Hierna zweeg ze.


Frederique zweeg ook.


Het was de manier waarop Bibi 'niets' had uitgesproken. Frederique knikte en ook zij sloot haar ogen richting de zon. De zang van vogels in de lucht en de permanente achtergrondruis van de zee. Twee vrouwen, staand in het zand, hun gezichten richting het zuiden.


'Maar met een ander wel?'


Er snirpten twee scholeksters zenuwachtig vlak bij hen. Verderop kolderde een zilvermeeuw.


'Wat?'


'Maar heb je met een andere man wel iets?'


Het was niet Freeks gewoonte dit soort dingen direct te vragen. Geheimen werden haar verteld, ze vroeg er nooit om, en misschien werd haar daarom wel zo veel toevertrouwd. Ze maakte doorgaans niet de indruk bovenmatig geïnteresseerd te zijn in de verborgen levens van haar vriendinnen. Daarom was het bijzonder dat ze er nu wel naar informeerde.


Bibi gaf geen antwoord. Ze genoot van de weldadige zon op haar huid. Freek vroeg: 'Heb je een slippertje gehad?'


Op dat moment openden de vrouwen beiden hun ogen. Bibi keek Frederique quasi-geërgerd aan.


'Jezus, Freek, het woord slippertje... Daar maak ik echt bezwaar tegen. Slippertje is wel een van de meest idiote omschrijvingen uit de Nederlandse taal.'


Ze kantelde opnieuw haar hoofd richting de zon.


'Alsof je uitglijdt over een bananenschil. Liggen er twee ordinair te rampetampen, noemen ze dat een uitglijertje. In de verkleinvorm. Oeh, kijk mij hier eens even mijn geslachtsdeel om het geslachtsdeel van die aantrekkelijke meneer daar slipperen.'


Freek lachte, en Bibi ook. De laatste wilde duidelijk geen antwoord geven.


'Oké, geen slippertje dus', zei Frederique.


Bibi zweeg en knikte langzaam haar hoofd.


Weer de geluiden van de zandbank.


Jodelende wulpen. Raspende visdiefjes. Twee piepende jonge lepelaars die nooit was geleerd hoe ze naar Afrika moesten vliegen en de koude winter daarom maar op de Wadden doorbrachten.


'Ik noem het liever affaire', zei Bibi.


Freek keek naar haar vriendin en herhaalde het woord met enige nadruk. De stilte hierna duurde luttele seconden.


Nogmaals: 'Heb je een affáire?'


'Niemand weet ervan', zei Bibi. 'Tenminste, niemand van De Vijf. Tja... affaire. Dat is ook weer zo'n woord, hè? Samentreksel van het Franse à faire, oftewel: wat te doen is. Het is te doen, een affaire. Het is te doen.'


Bibi had niet gefluisterd, wat er de reden van was dat Frederique bezorgd over de zandplaat had uitgekeken om te zien of ze niet stiekem waren benaderd door kinderen of volwassenen.


'Enigiets wat nie noukeurig benoem of beskryf kan word nie', ging Bibi verder. 'Dat is de betekenis van affaire in het Afrikaans.'


'In het Afrikaans?', riep Frederique, waarop ze geamuseerd vroeg of Bibi dat van die man uit het Krugerpark had geleerd.


'Je bedoelt Pik? Nee, deze omschrijving kwam ik gisteren tegen op een site over het onderwerp. Ik heb me in het onderwerp verdiept, haha.'


'Hij heette toch Tiaan?'


Bibi opende verbaasd haar ogen.


'Hoe weet jij dat?'


'Dat heb je me verteld.'


'Wanneer?'


'Destijds.'


'Heb ik zijn naam genoemd?'


Frederique knikte.


'Oké...'


Plotseling keek ze schichtig om naar de groep in de verte. Ze vroeg Frederique of zij ook even in de gaten kon houden of haar kinderen haar niet zagen, want anders waren de gevolgen niet te overzien. Uit haar winterjas haalde ze een pakje Marlboro Light tevoorschijn.


'Ze worden zo boos als ik rook, dat ik voor de lieve vrede doe of ik ben gestopt', zei ze, terwijl ze Frederique een sigaret aanbood. 'Laten ze in godsnaam niet zien dat we hier staan te paffen.'


Met haar gekomde hand voor haar aansteker zoog ze een vlam in een sigaret. Hierna gaf ze Freek een vuurtje.


'Tiaan', zei ze, rook uitblazend. 'Verdomd, zo heette hij. Was ik bijna zelf vergeten. Sinds mijn... eh... treffen met hem, noem ik hem in gedachten eigenlijk altijd Pik. Een mooie, Afrikaanse naam. Vat ook beter samen wat hij voor mij betekende.'


Ze lachte wederom hard om zichzelf.


In 2007 waren Bibi en Kick met hun kinderen naar Kaapstad met vakantie geweest om haar familie te bezoeken. Kick moest na een paar weken terug naar Nederland omdat de Rolling Stones optraden in het Goffertpark en zijn platenmaatschappij de organisatie van het voorprogramma deed. Hoe overweldigend Zuid-Afrika ook was, de kans met Mick Jagger kennis te maken, liet Kick zich niet ontzeggen. De ontmoeting had uiteindelijk niet langer dan tien seconden geduurd, maar die waren de vroegtijdige terugreis meer dan waard geweest.


Terwijl Bibi's kinderen bij haar moeder en tante in Kaapstad achterbleven, reisde zij met haar vader naar het Krugerpark voor een safari van een paar dagen. Je bent niet in Afrika geweest, als je geen dieren in het wild hebt gezocht. Tiaan was een van de gidsen, een twintiger die ook vijftiger had kunnen zijn, of andersom.


Bibi en haar vader overnachtten in een bushlodge tussen de bananenplantages aan de rand van het park. Op de derde en laatste nacht ging haar vader vroeg slapen. Zittend bij het kampvuur dronken Bibi en Tiaan whisky. Ze luisterde naar zijn hese stem, waarmee hij verhalen vertelde over leeuwen, olifanten, zebra's en muggen. Over de laatste soort was hij uitgesproken lyrisch; Bibi moest erg om hem lachen.


Die nacht liet ze zich door hem nemen, staande tussen de bananenplanten, waarover hij had verteld dat deze slechts eenmaal vrucht droegen, om daarna af te sterven. Zoals zijn wellust, vertelde ze een paar weken na terugkomst aan Frederique.


Bibi had tegen Freek gezegd dat zij haar geheim over de uitglijder met Tiaan alleen met haar zou delen, want van de andere vriendinnen zou ze waarschijnlijk toch alleen maar een preek krijgen. Frederique had geluisterd naar het avontuur van Bibi, zonder te oordelen.


Een paar weken later vertelde Rosalie Frederique in vertrouwen dat Bibi in Zuid-Afrika seks met een of andere gids had gehad. Frederique had gedaan of ze van niets wist, en ze vertelde ook niet aan Bibi dat Rosalie haar geheimen doorvertelde.


Zwijgend namen Frederique en Bibi een lange trek van hun sigaret. De bries verwaaide hun rook over de zandvlakte.


'Ik heb me weer eens aardig in de nesten gewerkt', zei Bibi uiteindelijk, maar toen ze wilde vertellen wat haar was overkomen, hoorden de vrouwen vanuit de verte een hysterisch gekrijs, gesnirp en gekolder. Dit waren geen geluiden van vogels. Woedend kwamen er vijf kinderen op hen afgerend. De geur van nicotine had blijkbaar met gemak vijfhonderd meter overbrugd.


'Godsamme, ik ben betrapt', zei Bibi, die snel haar peuk in het zand probeerde te trappen.


WAT ERAAN VOORAF GING

Een groep van vijf vrouwen ('De Vijf') deelde tijdens hun studie lief en leed, nadat ze gezamenlijk waren weggelopen van de ontgroening van hun toekomstige studentenvereniging. Hun mannen raakten ook met elkaar bevriend. Het gezelschap bijna-veertigers besloot gezamenlijk Oud en Nieuw te vieren op Vlieland, met hun kinderen. Bij aankomst in Harlingen miste het gezelschap de boot, maar dit bleek een practical joke van Pim, een van mannen. Hij had een oude klipper gecharterd bij schipper Maria. De vrouwen praatten in de kombuis over het leven en de mannen stonden bij elkaar op het te dek, nakaterend over een bezoek, daags ervoor, aan een popconcert in de Ancienne Belgique te Brussel. Toen de boot droogliep, maakte het gezelschap een wandeling over een zandbank. Twee vrouwen, Bibi en Frederique, hebben zich afgezonderd om zaken te bespreken die verborgen moeten blijven.


1.1 Slippertje

Slippen of slipperen is een Middelnederlands woord voor uitglijden of glibberen. Rond 1720 betekende 'een slippertje maken' stiekem weggaan. Deze betekenis heeft de uitdrukking lang gehad. In 1924 schreef Van Dale dat 'een slipper maken' stond voor: 'Zich stil uit een gezelschap verwijderen; een klein plezierreisje maken'. De specifieke betekenis van slippertje als 'kortstondig overspel' verschijnt pas in de tweede helft van de 20ste eeuw. In 1976 was de betekenis veranderd: een slipper(tje) maken '... in 't bijz. van een getrouwde man gezegd die het aanlegt met een andere vrouw.'


1.2 Affaire

Al in het Middelnederlands was een affare of affere een zaak of aangelegenheid. Dit kwam uit het Oudfranse woord afaire dat verwant was aan het Latijnse woord facere, oftewel doen. Onder invloed van een van de Engelse betekenissen voor affaire, namelijk korte seksuele relatie, kreeg het woord in de jaren tachtig van de vorige eeuw ook in het Nederlands de betekenis van liefdesgeschiedenis.


1.3 Vogels

Mijn vraag naar vogels op de Wadden en hun geluiden leverde veel informatie en nuttige sites op, bijvoorbeeld: wadden.tv/toerisme.aspx. Monique Christiaanse kwam nog met een mooi ezelsbruggetje voor het verschil tussen een kluut en wulp: 'Bij de wulp wijst de snavel naar zijn gulp.'


1.4 Pik

Al schrijvend doemde de naam Pik op, naar de Zuid-Afrikaanse oud-politicus Pik Botha. Via Facebook en Twitter vroeg ik of er meer informatie over deze naam was te vinden. Velen, onder wie Volkskrant-columniste Harriet Duurvoort, vertelden dat Pik een afkorting is van Pikkewyn, oftewel Afrikaans voor pinguïn (daar leek Botha ook op, aldus Duurvoort). Volgens Pieter van de Kamer komt Pik van de stam Pik, Piet, Pieter, Petrus. Vergelijk Japik en Jacob. In de 17e eeuw zou het een koosnaampje zijn geweest. Patrick Deleij denkt dat de naam komt van pikketanis, een sterke drank die op onze jenever lijkt. Karin Osinga tipte: 'Mijn man denkt dat het komt van pikbroek, een oude benaming voor een matroos.'


Volgens de Nederlandse Voornamenbank van het Meertens Instituut kwam de voornaam Pik in 2010 in Nederland niet meer voor.


VERTELTIJD

Een schrijver heeft beschikking over drie vertelmanieren:


dehnung- Als hij veel taal gebruikt voor relatief weinig informatie. Bijvoorbeeld wanneer ik tien pagina's nodig zou hebben voor de beschrijving van een slik (een droogvallende plaat in een getijdengebied).


raffung- Als hij weinig taal nodig heeft voor een relatief grote hoeveelheid informatie. Bijvoorbeeld als ik in één alinea de geschiedenis van de Nederlandse wadden zou samenvatten.


deckung- Als de taal die hij nodig heeft exact of bijna exact overeenkomt met de informatie. Bijvoorbeeld een gesprek dat twee vrouwen voeren op een zandplaat.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden