ACHTERGRONDRACISME IN NEDERLAND

Afkomst is ook in Nederland op vele momenten een beslissende factor

Mensen protesteren in Rotterdam, in reactie op de gewelddadige dood van George Floyd in Minneapolis.Beeld Katja Poelwijk

‘De systemische problemen zitten ook in onze samenleving. Ook hier zijn mensen die niet worden beoordeeld op hun toekomst maar op hun afkomst.’ Aldus premier Rutte deze week in reactie op de Nederlandse anti-racismedemonstraties. Op welke momenten in een mensenleven kan afkomst inderdaad een hindernis zijn?

Op de basisschool...

De Inspectie van het Onderwijs sprak niet over racisme of discriminatie toen zij in 2016 alarm sloeg over de groeiende kansenongelijkheid in het basisonderwijs. Wel stelden de inspecteurs vast dat leerlingen met gelijke prestaties steeds vaker op verschillende niveaus in het voortgezet onderwijs terechtkomen. En dat het diploma van hun ouders hierbij steeds belangrijker wordt. Kinderen met ouders die geen hoger onderwijs genoten – een groep waarin ouders met een migratie-achtergrond zijn oververtegenwoordigd – krijgt lagere schooladviezen en deze worden ook minder vaak bijgesteld op basis van de eindtoets. De oorzaak ligt deels in het (onbewuste) verwachtingspatroon van de onderwijzers die het schooladvies geven in groep 8.
Vorig jaar was er wel lichte verbetering zichtbaar, rapporteerde de Inspectie: ‘Voor leerlingen met lager opgeleide ouders dalen de adviezen niet langer. Ze blijven wel lager dan je zou verwachten.’ Het is een van de redenen dat de eindtoets in groep 8 weer een belangrijker rol krijgt in het schooladvies, omdat die kan dienen als een onafhankelijke keurmeester die niet wordt gehinderd door verwachtingen. 

Bij het zoeken van een stage...

Mbo-studenten met een migratieachtergrond komen veel minder makkelijk aan een stageplek dan klasgenoten zonder migratieachtergrond, blijkt uit cijfers van de Universiteit Maastricht. Zo lukt het de helft van de mbo-studenten met een migratieachtergrond niet om in één keer een stageplek te vinden, terwijl 70 procent van de studenten zonder migratieachtergrond dit wél voor elkaar krijgt. Een kwart van de studenten met een niet-westerse achtergrond moet zelfs vier keer of vaker solliciteren voor een stageplek, tegenover 10 procent van de studenten met een westerse achtergrond.

Bij het uitzendbureau...

Uitzendbureaus zijn op grote schaal bereid om te discrimineren bij het bemiddelen van werknemers. Vooral bureaus die geen lid zijn van een brancheorganisatie gaan in op discriminerende verzoeken van werkgevers die bijvoorbeeld liever geen Nederlanders van migrantenafkomst binnen willen hebben. De Inspectie SZW van het ministerie van Sociale Zaken voerde in 2019 met mysteryguests een telefonisch onderzoek uit onder de bijna 20 duizend niet-georganiseerde uitzendbureaus, die eenvijfde van de uitzendmarkt in handen hebben. ‘Uit de totale steekproef bleek dat 40 procent van de discriminerende verzoeken van potentiële opdrachtgevers gehonoreerd wordt

Op de stapavond...

Etnisch profileren bij de deuren van cafés en clubs leidde vooral in het eerste decennium van deze eeuw tot een lange reeks klachten. En tot een stapel onderzoeken waarin de trend werd bevestigd. Nu veel gemeenten werken met mysteryguests en hoge straffen, is het aantal meldingen drastisch afgenomen. Wel dient zich een soortgelijk fenomeen aan in een stad als Eindhoven, waar nu de massaal toegestroomde expats zich beklagen over de manier waarop zij aan de deur worden bejegend in het plaatselijke uitgaanscircuit. Het gemeentebestuur kondigde vorig jaar maatregelen aan: wie wordt betrapt, zal worden bestraft. 

Bij het schrijven van een sollicitatiebrief...

Een werkzoekende met een Marokkaanse naam moet twee jaar extra werkervaring toevoegen aan zijn cv om evenveel kans op een baan te maken als een autochtoon, bleek in 2015 uit het rapport Op afkomst afgewezen van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), gemaakt in opdracht van de gemeente Den Haag. In 2017 voegde het Tijdschrift voor Criminologie daar een opzienbarend nieuw veldexperiment aan toe: een geweldsdelinquent van Nederlandse afkomst vindt makkelijker een baan dan sollicitanten met een migratieachtergrond zonder strafblad

In de zoektocht naar een huis...

Een op de drie Amsterdamse verhuurmakelaars vindt het geen probleem om op afkomst van potentiële huurders te discrimineren. De helft daarvan weet dat selecteren van belangstellenden op hun afkomst helemaal niet mag, maar werkt er op verzoek toch aan mee. Dat bleek eerder dit jaar uit onderzoek van instituut Rigo in opdracht van de gemeente Amsterdam

In contact met agenten...

Hoewel jaarlijks tientallen klachten binnenkomen van etnische profilering door agenten, worden er niet veel officieel gegrond verklaard. Geruchtmakend was wel het rapport van het adviesbureau Twynstra Gudde dat in 2016 dertig diensten meedraaide in vier politieteams en daaruit concludeerde dat agenten vaak stereotypen gebruiken in hun jacht op criminelen. Hoewel het rapport benadrukte dat van bewuste discriminatie geen sprake was, handelen agenten regelmatig wel op intuïtie en vooroordelen: in bijna 40 procent van de gevallen waren de controles niet ‘objectief en redelijk’ te rechtvaardigen en was er sprake van etnisch profileren.  Toenmalig korpschef Erik Akerboom bevestigde daarop dat etnisch profileren inderdaad ‘helaas‘een groot probleem is’ binnen het korps. In veel districten wordt sindsdien wel actief aan scholing gedaan, bijvoorbeeld met workshops ‘professioneel controleren’. 

Bij de belastingaangifte...

Hierover is het laatste woord nog niet gezegd, want het onderzoek van de Autoriteit Persoonsgegevens naar de beschuldigingen is nog volop aan de gang. Toch zag het kabinet zich onlangs al gedwongen te erkennen dat de Belastingdienst inderdaad jarenlang aan etnische profilering heeft gedaan: mensen met een niet-Nederlandse nationaliteit hadden na 2012 meer kans dat hun aangifte werd gecontroleerd dan mensen met alleen de Nederlandse nationaliteit. Tot voor kort ontkende de Belastingdienst dit nog bij hoog en laag. 

‘Zwarte Piet is nou eenmaal zwart’ dacht Rutte al lang niet meer
Hij heeft ‘grote veranderingen doorgemaakt’ in zijn denken over de hulp van Sinterklaas, zei premier Mark Rutte donderdag in de Tweede Kamer. Hij zei dit tijdens een debat waar werd gesproken over de wereldwijde demonstraties tegen racisme. Vriend en vijand reageerde verrast op de ommezwaai van Rutte, die in 2013 nog stelde dat de kleur van Piet onveranderlijk was. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden