Afgrijzen in Brussel: wat crisis moest indammen, wordt door politiek gesloopt

De val van het kabinet-Rutte heeft internationaal onrust gewekt. Blijft Nederland wel een solide bezuiniger? De dam die de financiële crisis in toom houdt, was al niet stevig.

EC-president Barroso en de inmiddels demissionaire minister-president Mark Rutte, vorig jaar bij het Catshuis.Beeld epa

Wat heeft Nederland met Portugal, Ierland, Italië, Griekenland en Spanje gemeen, de landen die Den Haag tot voor kort denigrerend wegzette als de 'PIGS'? Dat de regering er is gestruikeld over zware bezuinigingen om de eurocrisis te overwinnen. Misschien kan premier Rutte er troost uit putten.

Electoraal bloedbad
Wat zich in de Europese regeringscentra afspeelt, mag een electoraal bloedbad worden genoemd. Zijn Rutte en zijn PIGS-collega's al technisch werkloos, de Franse president Sarkozy hangt datzelfde lot boven het hoofd. In Roemenië en Tsjechië vechten de regeringen voor hun bestaan en de partij van bondskanselier Merkel verliest de ene deelstaatverkiezing na de andere. De grote crisisschoonmaak is in volle gang.

Intussen is het in Brussel muisstil. Vol afgrijzen zien EU-ambtenaren en diplomaten hoe boze kiezers en partijen het broze bouwwerk uit elkaar trappen dat de crisis moest indammen. Er worden schietgebedjes gedaan dat de Tweede Kamer toch alsjeblieft volgend jaar de tekortgrens van 3 procent respecteert. Want als de budgettaire houwdegen minister De Jager (Financiën) zijn wapens moet neerleggen, slaan de andere landen zeker aan het muiten.

Saneringsdrift
De kiezer pikt de Europese saneringsdrift niet meer, concludeert Guntram Wolff, econoom bij de Brusselse denktank Bruegel. 'De combinatie van de Amerikaanse kredietcrisis én de eurocrisis blijkt dodelijk voor regeringen.' Zijn collega-econoom Simon Tilford bij de Londense denktank Centre for European Reform: 'Traditioneel pro-Europese landen als Nederland worden eurosceptisch. Alle vertrouwen in de EU spoelt weg.'

Tilford wijst de aangescherpte Europese budgetdiscipline aan als de bron van aanhoudende economische malaise en opkomend populisme. 'Lidstaten als Spanje en Portugal hebben elke invloed op hun toekomst verloren. Ze kunnen hun munt niet devalueren, hun rente niet verlagen, hebben geen geld voor banenplannen, maar zitten wel in een keurslijf van budgettaire eisen. Geen wonder dat de steun voor zittende regeringen erodeert. Madrid wil best hard saneren, maar niet zonder licht aan het eind van de tunnel.'

Paniek
Het loslaten - in ieder geval tijdelijk - van de Europese afspraak om het begrotingstekort tot 3 procent terug te dringen, is volgens Tilford onvermijdelijk. En riskant, beaamt hij. 'Als Madrid niet saneert, is er paniek bij investeerders over het oplopend tekort. Maar als Spanje snoeit, is er paniek over gebrek aan groei.'

Zo dreigen hamer en aambeeld de economie te pletten - plus een generatie werkloze jongeren. Maar haken investeerders echt af als Madrid extra tijd krijgt om orde op zaken te stellen? Tilford: 'Wie gelooft er nog dat Spanje volgend jaar op een tekort van 3 procent uitkomt? Niemand.'

Radicale uitweg
Hij ziet één - radicale - uitweg. De regeringsleiders springen over hun schaduw heen en staan de Europese Centrale Bank toe actief landen en banken te ondersteunen. Verder acht hij invoering van eurobonds onvermijdelijk - ook al zijn Nederland en Duitsland mordicus tegen omdat gezamenlijke uitgifte van staatsleningen de rijkere eurolanden geld kost.

Ook zonder crisis hadden zuidelijke eurolanden serieuze hervormingen moeten doorvoeren. Bruegel-econoom Wolff is daarom toch niet onder de indruk van het gesteun over de saneringen. 'Voor de meeste eurolanden - ook Nederland - geldt dat ze in 2009 met Brussel afspraken in 2013 hun tekort tot 3 procent te beperken. In vier jaar, dat is niet bijster snel.'

Verdere integratie
Volgens hem moeten de eurolanden accepteren dat hun vrijheid is beperkt door de afspraken die ze zelf hebben gemaakt. 'Het idee van een soevereine staat is achterhaald in een monetaire unie als de eurozone.' Net als Tilford pleit Wolff daarom voor verdere Europese integratie: een direct gekozen europresident, een parlement en een Europees ministerie van Financiën dat eurobonds uitgeeft. 'Pas dan krijgt de burger invloed op het Europese beleid en is dat meer acceptabel.'

Een ideaal scenario, zegt hij erbij. 'De werkelijkheid is dat noch de leiders, noch de burgers dit willen. De komende tijd zullen we dan ook een voortzetting zien van het aanmodderscenario dat groei hindert en dure noodoplossingen vergt.'

Enkele reis faillissement
Anderhalve maand geleden verklaarde Sarkozy de crisis voor beëindigd. Tilford: 'De geschiedenis zal hard oordelen over onze leiders en de manier waarop ze de eurocrisis hebben aangepakt. Hun strategie is een enkele reis faillissement. We zijn niet eens halverwege de ellende.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden