Afghanistan stelt NAVO op de proef

Zondag begint in Istanbul een NAVO-top. De VS hopen op steun in Irak en verlichting in Afghanistan. Maar meer dan wat kleine, additionele, Europese stapjes zit er niet in....

Van onze correspondent Bert Lanting

Een enorme politiemacht is alvast bezig de wijk af te grendelen uit vrees voor rellen, maar vooral voor nieuwe bomaanslagen. Van de week kwamen in Istanbul drie mensen om het leven toen er in een bus een bom ontplofte. Zelfs het drukke tankerverkeer door de Bosporus zal deels worden stilgelegd.

De nerveuze sfeer is een illustratie van het politieke mijnenveld waarin de NAVO is terechtgekomen nu het bondgenootschap in het kielzog van de Amerikanen steeds dieper betrokken raakt bij Afghanistan en, als het aan de VS ligt, ook bij Irak.

De Amerikanen zouden graag willen dat de NAVO-leiders op de top in Istanbul het startsein geven voor een gezamenlijke militaire operatie in Irak, maar het ziet er niet naar uit dat de NAVO-partners zover zullen gaan.

De VS dringen er al maanden op aan dat de NAVO taken overneemt van de Amerikaanse troepen. Het uiteindelijke doel van Washington is dat de VS zich onder dekking van de NAVO-eenheden langzaam kunnen terugtrekken. Nu Amerika de afwas heeft gedaan, moet Europa afdrogen.

Het idee is ook dat de Europese afdrogers minder verzet zullen oproepen dan de Amerikaanse troepen. Veel Europese NAVO-landen delen die visie, maar andere bondgenoten voelen er weinig voor zich te wagen aan een militair avontuur in Irak.

Een tegenvaller voor de VS is vooral dat Duitsland en Frankrijk niet bereid blijken troepen te sturen, ook nu er eindelijk een VNresolutie ligt die grotendeels aan hun wensen tegemoetkomt. Per 1 juli dragen de VS de soevereiniteit over aan een Iraakse interimregering, die zelfs het recht krijgt de coalitietroepen naar huis te sturen, als ze dat wil.

'In feite heeft de VN-resolutie heel weinig opgelost', zegt Steven Everts van het Centre for European Reform, een denktank in Londen. Volgens hem zijn Duitsland en Frankrijk vastbesloten zich verre te houden van een echte NAVO-operatie in Irak, omdat 'het publiek dat associeert met Amerikaanse dominantie'. Als Duitsland en Frankrijk uiteindelijk toch iets in Irak besluiten te doen, is dat volgens hem alleen maar politiek te verkopen als dat gebeurt onder de vlag van de EU.

De VS hebben het volgens Everts voor een groot deel aan zichzelf te wijten. 'Als ze een jaar geleden de VN bij Irak hadden betrokken, had niemand zich kunnen verzetten tegen deelname. Maar dat moment hebben ze laten voorbijgaan.'

Waarschijnlijk zal het dan ook beperkt blijven tot een aanbod van de NAVO te helpen bij het trainen van het Iraakse leger en de veiligheidstroepen, zoals de Iraakse interim-premier Allawi heeft gevraagd. Maar zelfs dat zal nog met allerlei mitsen en maren gepaard gaan. Frankrijk en Duitsland willen onder geen beding troepen in Irak hebben, zodat sommige eenheden elders getraind zullen moeten worden.

Opvallend was dat Allawi in zijn brief niet om gevechtstroepen vroeg. 'Hij weet dat hij daar niet over hoeft te beginnen. Die krijgt hij toch niet', zegt een diplomaat.

Voor de Amerikanen is de weigerachtige houding van Duitsland en Frankrijk het nieuwste bewijs dat ze als het erop aankomt niet kunnen rekenen op de NAVO, behalve dan als een 'pool' van landen waaruit ze eventueel een 'coalitievan bereidwilligen' kunnen formeren.

Extra pijnlijk voor NAVO-chef Jaap de Hoop Scheffer is dat het bondgenootschap ook de grootst mogelijke moeite heeft troepen en materieel bijeen te schrapen voor Afghanistan. De NAVO, die de leiding heeft over de ISAF-vredesmacht in Kabul, belooft al maanden dat de operatie langzaam ook naar andere delen van het land zal worden uitgebreid. Dat moet gebeurenin de vorm van 'provincial reconstruction teams' (PRT), kleine eenheden die bij de wederopbouw van het land moeten helpen. Maar ook al gaat het maar om 100 tot 300 man, toch bleek het heel moeilijk landen te vinden die bereid zijn zo'n PRT voor hun rekening te nemen. Volgens diplomaten zullen op de top vijf nieuwe PRT's worden aangekondigd. Nederland overweegt een PRT voor zijn rekening nemen in de noordelijke provincie Baghlan, maar dat plan is nog niet helemaal rond.

Verwacht wordt dat de NAVO ook een plan zal onthullen voor een tactische eenheid in Kabul die in actie moet komen als er iets misgaat bij de verkiezingen die in september in Afghanistan worden gehouden. Maar volgens een diplomaat is het een 'illusie' te denken dat de NAVO een ordelijk verloop van de verkiezingen kan garanderen. 'Wij kunnen niet het hele land bestrijken.'

Zelfs als een NAVO-land bereid is troepen of materieel te leveren, komt er soms nog een kink in de kabel. Het probleem is dat zij dan ook voor de kosten moeten opdraaien en daar voelen ze soms niet voor. Zo moest IJsland eraan te pas komen om het verschepen van Nederlandse Apache-helikopters mede te financieren.

De Hoop Scheffer zal op de top een aantal ideelanceren om de financiering van operaties te veranderen. Het liefst zou hij zien dat de NAVO zelf transporttoestellen krijgt, maar dat zou een verhoging van de NAVO-bijdragen betekenen. Volgens een diplomaat is dat voorlopig niet aan de orde, omdat landen als Duitsland en Groot-Brittanniinden dat ze nu al te veel betalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden