Afghanistan staat op een kruispunt

Afghanistan wordt een islamitische republiek met democratische grondrechten. Dat, en meer, is vastgelegd in de nieuwe grondwet, waar afgelopen zondag 502 afgevaardigden mee instemden....

Er gingen drie weken van vurige debatten aan vooraf, eer de grondwet de zegen van de zogeheten Loya Jirga kreeg. Conflictpunten waren onder andere de vraag of het Pa thaans de enige offici landstaal zou worden, en de vergaande bevoegdheden van de president. Diplomaten van de VN en de VS evenals interim-president Karzai kwamen eraan te pas om de rijen te sluiten. Het compromis: Pathaans Dari worden de offici landstalen en de president krijgt een sterke machtspositie.

De nieuwe grondwet mag dan een belangrijke stap voorwaarts zijn in de totstandkoming van een stabiele, democratische rechtsstaat, zij biedt ook stof voor toekomstige conflicten. Conflicten die tijdens de discussies in de Loya Jirga in volle hevigheid voor het voetlicht kwamen. Zij concentreren zich met name op de invloed van de islam in de samenleving en de etnische verdeeldheid van het land.

In de grondwet staat dat Afghanistan een Islamitische Republiek is en dat vrouwen en mannen gelijke rechten hebben. Er wordt met geen woord gerept van de sharia, de islamitische wetgeving, die onder de Taliban gold. Maar er staat ook dat geen wet in strijd mag zijn met de islam. In de rechtsstaat Afghanistan zal een belangrijke rol zijn weggelegd voor het hoogste rechtscollege, de Hoge Raad. En die bestaat momenteel uit zeer conservatieve rechters.

De Loya Jirga heeft haar zin gekregen met de uitgebreide rechten van etnische groepen. De Pathanen zijn er niet gelukkig mee dat ook het Dari de status krijgt van offici landstaal. De Pathanen en de Dari-sprekende Tadzjieken zijn rivalen. Ook al zijn de Pathanen in de meerderheid, belangrijke ministeries zijn in handen van Tadzjieken. Dit zorgt tot op regeringsniveau voor spanningen. De Loya Jirga heeft het ook voor elkaar gekregen dat de taal van etnische groepen in regio's waar zij in de meerderheid zijn, als offici taal geldt. Het vastleggen van deze rechten kan de etnische verdeeldheid in Afghanistan verscherpen, zo vreest de Afghaanse waarnemer Vikram Parekh van de Internationale Crisis Groep. Hij spreekt in dit verband van 'een groot gevaar' voor de stabiliteit.

Etnische verdeeldheid is van de oorzaken van de steeds verder toenemende instabiliteit in Afghanistan. Sinds de val van de Taliban strijden krijgsheren om de macht in provincies. Sommigen hebben een machtspositie verworven waar president Karzai niet aan kan tippen. Karzai wordt wel gekscherend de president van Kabul genoemd. Er zijn krijgsheren die over een leger beschikken dat het tienvoudige is van het nationale leger. Ook financieel staan zij er vaak veel beter voor, met dank vaak aan de opiumteelt, die in twee jaar tijd explosief is toegenomen. Menig krijgsheer is koning in zijn eigen rijk, een rijk waar Karzai vanuit Kabul weinig tot geen greep op heeft.

De verslechterende veiligheidssituatie in Afghanistan is ook het gevolg van toenemende criminaliteit en van geweld van aanhangers van Al Qa'ida en Taliban. Die twee groepen krijgen weer voet aan de grond in het oosten en zuiden van het land. Ze hebben het vaak gemunt op hulpverleners en VN-medewerkers, door hen te gijzelen of om te brengen. En met 'succes': in het najaar van 2003 hebben hulporganisaties van de VN zich teruggetrokken uit het gebied. Het Amerikaanse leger, met ruim elfduizend man in dit gebied, heeft in december een offensief geopend op Al Qa'ida- en Talibanstrijders. Met wisselend succes: bij een aantal aanvallen kwamen veel burgers om. Koren op de molen van de Taliban, die dergelijke incidenten gebruiken om hun aanhang onder de burgers te vergroten.

VN-secretaris-generaal Annan deed onlangs een dringend beroep op de leden van de internationale troepenmacht ISAF meer troepen te zenden. De inspanningen voor vrede en veiligheid in Afghanistan dreigen anders te mislukken, stelde Annan.

De NAVO, die de ISAF aanvoert, heeft in oktober besloten tot uitbreiding van haar mandaat in de hoofdstad Kabul naar provincies. Maar geen land staat te popelen om manschappen en materieel te leveren.

2004 is een cruciaal jaar voor Afghanistan. Het krijgt een nieuwe grondwet, een gekozen parlement en president. De vraag is of de politieke hervormingen het zullen winnen van het toenemende geweld, dat het land steeds meer in zijn greep krijgt. Wordt Karzai de leider van heel Afghanistan of blijft hij de president van Kabul?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.