AnalyseAfghanistan Papers

Afghanistan Papers: ‘Ons grootste project is het bevorderen van massale corruptie geweest’

In de Afghanistan Papers , waar The Washington Post beslag op legde, schetsen militairen, beleidsmakers en ontwikkelingswerkers een ontluisterend beeld van de Amerikaanse en geallieerde inspanningen in Afghanistan.

Amerikaanse en Afghaanse soldaten bij de Afghaans-Pakistaanse grens in 2008.Beeld AFP

De snelheid op de Afghaanse wegen is met 300 procent toegenomen, meldde het Amerikaanse ministerie van Defensie in 2006 opgetogen in het rapport ‘Afghanistan Five Years Later’. Het was een van de vijftig ‘veelbelovende’ ontwikkelingen in Afghanistan die het Pentagon in opdracht van minister van Defensie Donald Rumsfeld aan de wereld openbaarde.

Kort daarvoor had de gepensioneerde generaal Barry McCaffrey Rumsfeld na een inspectiebezoek aan Afghanistan gewaarschuwd dat de Taliban vijf jaar na de Amerikaanse invasie weer in opmars waren. Ook uit andere bronnen kreeg Rumsfeld verontrustende berichten, maar hij besloot het slechte nieuws zorgvuldig geheim te houden voor het Amerikaanse publiek.

Het opgewekte rapport van Rumsfeld was illustratief voor de manier waarop de Amerikaanse autoriteiten de waarheid over het verloop van de oorlog in Afghanistan voor hun burgers verborgen hielden. Wat ze in werkelijkheid van de operatie dachten blijkt uit tweeduizend pagina’s onthutsende documenten waarop The Washington Post de hand wist te leggen. In de honderden documenten schetsen geïnterviewde militairen, beleidsmakers en ontwikkelingswerkers een vernietigend beeld van de Amerikaanse en geallieerde operatie in Afghanistan.

Corruptie

‘Ons grootste project is jammer genoeg en uiteraard onbedoeld waarschijnlijk het bevorderen van massale corruptie geweest’, constateert Ryan Crocker, die twee keer als Amerikaanse ambassadeur in Kabul diende, achteraf. Voornaamste oorzaak: de Amerikanen overspoelden het straatarme land met geld. ‘Er is één onontbeerlijk ingrediënt voor corruptie: geld, en wij waren degenen die geld hadden’, stelt Barnett Rubin, de vroegere Afghanistan-adviseur van het State Department, vast.

Een Amerikaanse officier waarschuwde zijn generaals in 2006 dat de regering van president Hamid Karzai verworden was tot een ‘kleptocratie’. ‘Huis-tuin-en-keukencorruptie is als huidkanker, maar kleptocratie is een hersentumor, dodelijk’, meldde hij. Maar de ene na de andere Amerikaanse commandant bleef met Karzai samenwerken. Hetzelfde gold voor corrupte warlords, zoals generaal Rashid Dostum (momenteel nog vicepresident), zolang ze maar aan de kant van de Amerikanen stonden. Volgens een VN-functionaris kreeg hij zelfs 100 duizend dollar per maand.

Gert Berthold, een accountant die drieduizend defensiecontracten voor Afghanistan met een totale waarde van 95 miljard euro onder de loep nam, kwam tot een onthutsende conclusie. Volgens hem was ongeveer 40 procent van het geld verdwenen in de zakken van criminelen, de Taliban en corrupte overheidsfunctionarissen. Maar volgens Berthold wilde bijna niemand het horen. 

Afghaanse paraatheid

Jaar in jaar uit beweerden de Amerikaanse autoriteiten dat het de goede kant op ging met de training van de Afghaanse veiligheidstroepen die het uiteindelijk van de Amerikanen en hun bondgenoten moesten overnemen. Maar de militairen die de Afghanen trainden hadden een heel ander beeld. Geen van de geïnterviewde militairen geloofde dat het Afghaanse leger en de politie ooit op eigen benen zouden kunnen staan.

Volgens hen waren ze ‘incompetent en ongemotiveerd’ en deserteerden ze bij bosjes. Eenderde was drugsverslaafde of Taliban, klaagde een van de trainers. Een ander vertelde dat sommigen zo druk bezig waren brandstof achterover te drukken ‘dat ze de hele dag naar benzine stonken’. Ook hun commandanten aten gretig uit de Amerikaanse ruif. Bij elkaar voerden ze tienduizenden niet-bestaande militairen op en staken ze de salarissen voor deze Afghaanse ‘dode zielen’ in hun eigen zakken.

Papaver-oorlog

Vrijwel vanaf het begin hebben de Amerikanen een offensief ingezet tegen de papaverteelt in Afghanistan die de Taliban jaarlijks naar schatting 180 miljoen euro opleverde. Amerikaanse bommenwerpers bestookten opslagplaatsen en laboratoria waar de opium werd geproduceerd, maar het haalde maar weinig uit. Volgens The Washington Post hebben de VS de afgelopen achttien jaar ruim 8 miljard euro uitgegeven in een poging de papaverteelt uit te roeien, onder meer met een ‘geld voor papaver’-programma. 

Ook Amerika's bondgenoten deden hun best de Afghaanse boertjes te verleiden op te houden met het verbouwen van papaver. De Britten gaven boeren 630 euro per halve hectare als ze hun papavervelden lieten vernietigen, met als enig resultaat dat die het volgend jaar nog meer grond inzaaiden met het lucratieve gewas. Ook pogingen om de Afghanen andere gewassen te laten verbouwen, mislukten jammerlijk. Volgens Afghanistan-expert Rubin was dat wel te voorzien in Afghanistan: ‘De belangrijkste industrie is oorlog, daarna drugs, vervolgens diensten en landbouw komt pas op de vierde of vijfde plaats.’ 

Nation-building

‘Ik denk niet dat we onze troepen moeten inzetten voor nation-building. Ik vind dat onze troepen moeten vechten en oorlogen moeten winnen’, zei George Bush nog vóór hij president werd. Maar onder zijn bewind begonnen de VS er wel degelijk aan in Afghanistan. Ruim honderd miljard euro besteedden ze eraan, maar veel leverde het niet op. ‘Het was een zwart gat waar eindeloos veel geld in werd gegoten’, omschreef een Navo-functionaris het. Veel meer dan het land kon absorberen. 

Vaak ging het ook door kleinigheden mis. Een project om irrigatiekanalen uit te dreggen in Kandahar liep erop uit dat pasgebouwde scholen leeg kwamen te staan. Met het dreggen viel net iets meer te verdienen, zodat alle onderwijzers hun baan eraan gaven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden