Afghanen in ambiance van Hitler en Chamberlain

Dat de Afghaanse facties overleg voeren in Bonn is te danken aan Duitslands neutrale traditie sinds de Tweede Wereldoorlog. Die offert Schröder nu op aan de Duitse oorlogsdeelname....

Voor de vele Duitsers die bezorgd zijn over de oorlog in Afghanistan en de Duitse bijdrage daaraan is het een zegen dat de Afghaanse facties deze week vredesoverleg voeren in Duitsland.

Het regeringsgastenverblijf op de Petersberg bij Bonn heeft een respectabele staat van dienst als het om vredesoverleg gaat. Hier werd in 1999 het einde van de Kosovo-oorlog bezegeld. Ook het overleg tussen Hitler en Chamberlain leidde in 1938 tot het bewaren van de vrede - al werd de Britse opstelling later veroordeeld als appeasement.

Waarom kreeg Duitsland de Afghaanse vredesconferentie? Al in de keizertijd waren er goede betrekkingen met Afghanistan. De afgelopen decennia waren zowel de afgezette koning Zaher Shah als de vechtende facties welkom in Duitsland. Afghaanse ballingen wonen al decennia in Hamburg en hielden conferenties in Bonn en Frankfurt.

Maar Duitsland is ook geschikt omdat het land nog steeds wordt gezien als enigszins neutraal, een positie die het te danken heeft aan de grote terughoudendheid in de buitenlandse en militaire politiek van na de oorlog.

Des te ironischer is het, dat Duitsland net deze week van de vredesconferentie zijn neutrale rol verlaat. Maandag vlogen Transall-transportvliegtuigen van de Luftwaffe voor het eerst met Amerikaans-Britse vracht naar de luchtmachtbasis Incirlik in Turkije.

Gerhard Schröder, de eerste Duitse kanselier die zich de oorlog niet herinnert, heeft de aanslagen van 11 september aangegrepen om de Duitsers voor te bereiden op een rol als normale Europese grootmacht. Daarbij hoort volgens hem een 'detaboeïsering van het militaire'.

Critici vinden dat hij bijna kinderachtig graag wil worden opgenomen in de Club van Groten. Een Groene pacifist noemde het 'onverantwoordelijk om het vertrouwen dat Duitsland in de afgelopen 55 jaar heeft opgebouwd zo licht te verspelen'.

Maar Josef Joffe schreef in Die Zeit dat Schröder en minister van Buitenlandse Zaken Fischer 'een geluk voor de Duitse buitenlandse politiek zijn'. Ze hebben begrepen 'dat in deze nieuwe wereld meepraten meedoen vereist'. Daarbij stuiten de twee op de scepsis van partijgenoten en Duitse intellectuelen.

Voor Duitsland is het een waterscheiding dat honderd commando-soldaten dezer dagen naar Oman vliegen, van waaruit ze wellicht spoedig worden ingezet op het strijdtoneel. Even baanbrekend is de principiële erkenning van het Groene partijcongres dat militair geweld een middel kan zijn om vrede te brengen.

Deze gigantische stap voor Duitsland valt voor de mensheid echter tamelijk bescheiden uit. Het Duitse leger is immers bepaald geen moderne interventiemacht. Daarbij blijft de politieke basis voor militaire actie wankel. Terwijl Bush duidelijk zegt dat Afghanistan nog maar het begin was, heeft Schröder moeten vastleggen dat in geen ander land zal worden opgetreden.

Een onvoorzichtige staatssecretaris die Somalië noemde, werd door de kanselier onmiddellijk teruggefloten. De onderhandelingen over Duitse deelname aan een grote vredesmacht in Afghanistan houdt de regering angstvallig geheim.

Schröders mantra-achtig herhaalde formule van de 'onbegrensde solidariteit' met de VS bleek overdreven. De Duitse solidariteit heeft grenzen: dat wat de linkse coalitiepartijen kunnen verdragen. Die grenzen zijn wel rekbaar gebleken. Niettemin kritiseert de conservatieve Frankfurter Allgemeine: 'Een kanselier met gebonden handen kan Duitslands belangen slecht dienen.'

In deze onzekere situatie zou een succes op de Petersberg de Duitse regering meer dan welkom zijn. Ook al biedt Duitsland slechts de locatie en treedt de VN op als gastheer, Joschka Fischer opent de conferentie. Hij weet: het is een stuk eenvoudiger op te treden als vredesbrenger dan Duitse soldaten naar de oorlog te sturen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden