Interview

'Afghanen geven voorkeur aan Taliban, niet aan politie'

Het succes van de Taliban is gestoeld op het falen van de Afghaanse overheid. De provincie Kunduz, die maandag in handen viel van de Taliban, is daarvan een sprekend voorbeeld. Een belangrijke factor daarin is de Afghaanse Lokale Politie (ALP), een vijf jaar geleden door de Amerikanen opgerichte eenheid die meer problemen creëert dan oplost.

De Taliban patrouilleert in Kunduz-stad. Beeld EPA

In delen van Kunduz genieten de Taliban steun van de bevolking doordat ALP-agenten zich misdragen, zegt Obaid Ali van het Afghanistan Analysts Network (AAN) in Kabul. 'Ze zijn corrupt. Ze persen burgers, winkeliers en boeren af. Mensen worden mishandeld en willekeurig gearresteerd. Dat gaat nu al vijf jaar zo. Burgers willen van de ALP af.' Dat gaat echter niet zomaar. Vaak heeft de ALP, een soort dorpsbrigades, banden met lokale krijgsheren. 'Dat maakt het voor burgers moeilijk zich te beklagen', zegt Ali. 'Van de regels trekken de agenten zich niets aan.'

Gedragscode

De AAN-onderzoeker komt regelmatig in Noord-Afghanistan, ook in de provincie Kunduz. Vaak hoort hij van mensen dat ze de ALP spuugzat zijn en de voorkeur geven aan de Taliban. 'Waarom? De Taliban heffen toch ook belasting?', werpt hij dan tegen. Het antwoord: 'Ja, maar niet met zoveel willekeur. De Taliban hebben ten minste een soort gedragscode. Je hoeft ze niet om te kopen.'

Bij de Taliban, zegt Ali, kunnen burgers terecht met hun klachten. 'Bij de gewone rechtbank, zeggen ze, wordt niet naar hen geluisterd. De krijgsheren hebben allemaal banden met de overheid. De mensen zeggen: genoeg is genoeg.'

Teruglezen

Ze dienden in Uruzgan en Kunduz en lezen nu thuis in Nederland dat de Taliban die provincies heroveren. En toch, zeggen zes Afghanistan-veteranen terugblikkend op hun uitzending: het is niet voor niets geweest. (+)

Training ANP-agenten

De ALP werd in 2010 opgericht op aandringen van de Verenigde Staten, tegen de zin van president Hamid Karzai. De VS vonden dat er, naast het leger en de nationale politie (ANP), een extra politiekorps nodig was om de Taliban uit de dorpen te weren. De Amerikanen betalen de ALP en verzorgden lang de training (van drie weken). Nederlandse militairen hebben in Kunduz alleen ANP-agenten getraind, niet die van de ALP.

Het 29 duizend manschappen tellende lokale korps heeft altijd kritiek uitgelokt. In een recent rapport omschrijft de International Crisis Group (ICG) de ALP als 'goedkoop maar gevaarlijk'. Het korps heeft 'in een aantal districten zelfs het conflict verergerd'. Er zijn 'veel klachten dat de ALP mensen belaagt die ze geacht wordt te beschermen'.

Afghaanse veiligheidsdiensten reizen per Humvee door Kunduz, terwijl de strijd om de stad doorwoedt. Beeld AFP

Voorbeeld

De provincie Kunduz wordt in het rapport belicht als 'krachtig voorbeeld' van hoe het kan mislopen met de ALP. Het beeld wordt bevestigd van een korps dat zich schuldig maakt aan afpersing en het 'executeren en verminken' van burgers.

Dat Kunduz-stad afgelopen voorjaar al bijna in handen viel van de Taliban, kwam mede door de zwakte van het korps. 'De Taliban sneden door de ALP als een warm mes door boter', kregen de ICG-onderzoekers te horen. In vier districten waar een ALP-brigade werd ingevoerd, steeg het geweld sinds 2010 met ruim 25 procent. In twee districten zonder ALP nam het geweld niet toe.

Een andere factor die het succes van de Taliban voedt, is de aanwezigheid van buitenlandse jihadisten. Hoewel de meeste Taliban-strijders in Kunduz uit de provincie zelf komen, ziet AAN-onderzoeker Ali in het noorden van het land een groeiende activiteit van opstandelingen uit Centraal Azië, met name die van de Islamitische Beweging van Oezbekistan (IMU).

Het dagelijkse leven

De strijd om Kunduz vindt plaats voor zijn raam. Als hij nu naar buiten kijkt, ziet hij meestal een lege straat: geen mens waagt zich buiten terwijl er wordt gevochten. Maar er zijn ook Talibanstrijders. Vluchtende ambtenaren. En honderden gevangenen die door de Taliban zijn vrijgelaten. Onze verslaggeefster Sascha Kester belde met een doodgewone inwoner van Kunduz.

IS

Van de aanwezigheid in het noorden van Islamitische Staat (IS) heeft Ali niets gemerkt. Een groep VN-experts meldde vrijdag in een rapport dat IS - vooralsnog een concurrent van de Taliban - in 25 van de 34 Afghaanse provincies aanhangers aan het werven is. Vooral in het oostelijke Nangarhar is IS sterk. Daar veroverde de beweging voor de zomer drie tot zes districten op de Taliban.

Volgens Ali heeft de IMU sympathie voor IS, maar kan ze daar in Afghanistan niet mee te koop lopen. 'Dan zouden ze door de Taliban meteen worden weggestuurd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden