Afghaanse keuze: deze of geen verkiezingen

Er gaat worden gesjoemeld, dat is zeker. Maar de keus is: déze verkiezingen of géén verkiezingen. Alleen de Taliban verkiezen de laatste optie.

Van onze verslaggever Rob Vreeken

Het gesprek ging over fraude bij de Afghaanse verkiezingen. Een westerse VN-medewerker in Kabul haalde, om zijn betoog te illustreren, opeens een handvol geplastificeerde kaarten uit zijn binnenzak. ‘Kijk, gekocht op de markt. Ik heb er tien, maar ik kon er zoveel krijgen als ik wilde.’

Het waren ID-bewijzen van Afghaanse kiezers. Naam, foto, stempel, alles stond er op. Duizenden moeten er in omloop zijn. De BBC deed een eigen onderzoek en kwam tot dezelfde conclusie.

Er is veel niet pluis bij de verkiezingen voor een president en provinciale raden vandaag in Afghanistan. Niet alleen willen de Taliban de stembusgang met geweld verstoren, er zijn ook vermoedens van omvangrijke malversaties. Voor de gang van zaken op de bijna zevenduizend stembureaus, waar ook de telling plaatsvindt, houden velen hun hart vast.

Vreemde dingen

Al bij de kiezersregistratie zijn vreemde dingen gebeurd. In sommige provincies staan meer kiezers te boek dan er inwoners zijn. Nooristan bijvoorbeeld heeft 443 duizend kiezers op een bevolking van 130 duizend inwoners.

Vooral het aantal vrouwelijke kiezers is soms verbazingwekkend hoog, merkwaardig genoeg vooral in het conservatiefste deel van het land, de zuidoostelijke provincies Paktia, Paktika en Khost. Daar zijn dit jaar 205 duizend vrouwen als nieuwe kiezer ingeschreven, tegenover 167 duizend mannen.

Volgens de International Crisis Group (ICG) begon de praktijk als cultureel fenomeen (mannen die optreden namens alle vrouwen in de familie), maar is het afgegleden tot ‘fraude op grote schaal’.

Zo komt veel van wat misgaat op het bordje van vrouwen terecht. Dat tikt vooral aan bij de provinciale verkiezingen, waar vrouwen een grotere rol spelen dan bij de presidentsverkiezingen. Van de circa 3.200 provinciale kandidaten is 10 procent vrouw. Onder de presidentskandidaten zijn slechts twee (kansloze) vrouwen.

De VN-missie in Afghanistan (Unama) en de Afghaanse mensenrechtencommissie (AIHRC) schilderen in een rapport een zorgwekkend beeld. Onveiligheid en culturele factoren maken het vrouwen moeilijk campagne te voeren. Vrouwelijke kandidaten zijn bedreigd.

Ook op een persconferentie vorige week van Unama-hoofd Kai Eide en AIHRC-directeur Sima Samar (oud-minister van Vrouwenzaken) kwam het allemaal aan de orde. Intimidatie. Nachtbrieven. Geweld. Toch was hun slotconclusie: ‘In het algemeen zijn de politieke rechten gerespecteerd.’

Vraag van de Volkskrant aan Samar: ‘Geldt die conclusie ook voor de vrouwen in Afghanistan, of alleen voor de mannen?’

Een klip en klaar antwoord kwam er niet. Wel zei Kai Eide: ‘Ja, er zullen onregelmatigheden zijn. Maar wat we fraude noemen, is van geheel andere aard dan bij vorige verkiezingen. Hopelijk blijft het op zo’n niveau dat de geloofwaardigheid van de verkiezingen niet wordt aangetast.’

Zo is het ambitieniveau van Afghanistans buitenlandse vrienden gedaald van ‘vrij en eerlijk’ naar ‘geloofwaardig en inclusief’, zoals de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton het uitdrukte.

Amerikaans project

De internationale gemeenschap, de VS voorop, heeft zich zwaar gecommitteerd aan het welslagen van deze exercitie. Het opbouwen van een democratische Afghaanse staat is van meet af een Amerikaans project geweest. De verkiezingen móeten slagen – of ze nu slagen of niet.

Kai Eide sprak dinsdag in zijn evaluatie over een ‘succes voor het Afghaanse volk’, een ‘waardige campagne’, een ‘levendig debat’, en ‘een voor Afghanistan ongekend politiek engagement’. Hij sprak zijn bewondering uit voor de Afghaanse kiesraad, die anders dan de vorige keren, toen de VN de regie voerden, de leiding had van de herculische operatie.

Het is allemaal niet onwaar. Maar het begrip ‘half vol, half leeg’ dringt zich op. ‘Dat overal mensen zullen proberen fraude te plegen is zeker’, zegt Martine van Bijlert, onderzoeker van het Afghanistan Analysts Network (AAN). ‘Het overheidsapparaat zal doen wat het kan om Karzai herkozen te krijgen. Ook anderen zullen proberen op alle niveaus hun mannetjes in het systeem te krijgen.’

Dat er zoveel kiezerskaarten in omloop zijn, betekent niet dat er evenredig veel gesjoemeld wordt. Elke burger mag maar één stem uitbrengen en krijgt dan inkt aan de vinger. Of de jokers daadwerkelijk worden ingezet, hangt af van de betrouwbaarheid van de mensen op de stembureaus. In het beste geval houden de malversaties elkaar in evenwicht.

Van Bijlert zou graag zien dat de feilen van het electoraal circus ruiterlijk worden toegegeven. Het zou de geloofwaardigheid van het politiek systeem juist vergroten. ‘Als je de verontwaardiging over de fraude negeert, maak je geen bouwstenen voor democratie.’

Bovendien, een alternatief is er niet. De keus in het kreupele Afghanistan is: déze verkiezingen of géén verkiezingen. Alleen de Taliban prefereren de laatste optie.

Volg ook het weblog van onze verslaggever in Afghanistan, klik hier

(EPA) Beeld EPA
(EPA)Beeld EPA

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden