Syrische vluchtelingen in de rij voor het Syrische consulaat in Istanbul.

Reportage Syriërs in Turkije

Afgeperst in de rij voor het Syrische consulaat

Syrische vluchtelingen in de rij voor het Syrische consulaat in Istanbul. Beeld Nicola Zolin

O bittere ironie. Syriërs die het regime in hun land zijn ontvlucht moeten zich, om in Turkije te kunnen overleven, met de hoed in de hand wenden tot datzelfde regime. Voor diverse doeleinden hebben de vluchtelingen een geldig Syrisch paspoort nodig. Dat moet elke twee jaar worden vernieuwd en dat kan maar op één plek: het Syrisch consulaat in Istanbul. 

Voor de regering van president Bashar al-Assad zijn de vluchtelingen een welkome inkomstenbron. Het Syrische paspoort is het duurste ter wereld, met 300 dollar voor een gewoon paspoort en 800 of 1.000 dollar voor een ‘urgent’ exemplaar. Bovendien worden de vluchtelingen onderworpen aan een krankzinnige bureaucratische procedure, waarin voor elk stap tussen kastje en muur evenzo krankzinnige bedragen worden gevraagd.

Niet zelden zijn aanvragers duizenden dollars kwijt voor een document. ‘We worden allemaal uitgezogen’, zegt Liam, een 29-jarige Syriër die twee jaar geleden door de molen moest om zijn paspoort vernieuwd te krijgen. ‘Maar minstens zo erg zijn de vernederingen die we ons moeten laten welgevallen. Je wordt honds behandeld op het consulaat.’

In de praktijk wordt de Syriërs de dollars uit de zak geklopt door ‘bemiddelaars’, schimmige tussenpersonen die het contact leggen tussen de aanvrager en de consulaire beambten. Hun bemoeienis is nodig voor elk wissewasje, elke fotokopie, elke stempel.

 Zestig wachtenden

Bij de diplomatieke missie in Istanbul, naast de Tesvikiye-moskee in de wijk Sisli, krijgen we een indruk van hoe dat in z’n werk gaat. Tegenover The House Café staat om tien uur ‘s ochtends, een half uur nadat het consulaat zijn deuren heeft geopend, op het trottoir een rij van zo’n zestig wachtenden.

Het is een rustige dag, soms staan hier wel honderden Syriërs. Twee politieagenten houden een oogje in het zeil bij de steeg die naar de ingang van het consulaat leidt, een kantoor op de derde verdieping van een karakterloos pand.

Maar dat is niet het hele tableau de la troupe. Rondom, op straathoeken en tegen puien geleund, hangen mannen met leren jacks en zwarte sweaters, een enkeling in colbert met paarse Bommel-ruit. De meesten zijn jong, er wordt flink gerookt.

Dit zijn de tayyar, de bemiddelaars. Ook zij zijn Syrische vluchtelingen. ‘Allemaal maffia’ volgens Liam, die op fluistertoon uitleg geeft terwijl we met onschuldige blik heen en weer wandelen.

De mensen in de rij aanspreken is niet mogelijk, dan zouden de bemiddelaars ogenblikkelijk ingrijpen. Veel zin heeft het bovendien niet. Ook uit het zicht van de tayyar willen vluchtelingen na gedane zaken niets zeggen.

Afpersing

De Syriërs hier komen uit heel Turkije, velen hebben een lange reis moeten maken. Het is het enige Syrische consulaat in Turkije, dat de diplomatieke banden met het buurland in 2012 heeft verbroken. De Syrische ambassade in Ankara is dicht. Het consulaat bleef uit praktische noodzaak echter open.

Om diverse redenen moeten gevluchte Syriërs zaken doen met de missie van hun vaderland. Een geldig paspoort is nodig om buiten Turkije te kunnen reizen. Zonder het stempel van het consulaat en de handtekening van consul Burhan al-Khatib komt geen Syriër op een buitenlands vliegveld langs de douane. Idem voor gezinshereniging in Europa. Maar ook wie in Turkije wil studeren, een bankrekening opent, een werkvergunning of een verblijfskaart aanvraagt, moet een geldig Syrisch paspoort tonen.

Tot 2017 was het mogelijk via de website van het consulaat een aanvraag in te dienen en een bezoek te plannen, maar die optie is geblokkeerd. Volgens de Syrische oppositiekrant Enab Baladi gebeurde dat om de mogelijkheden tot afpersing te vergroten. Afspraken worden nu gemaakt via een bemiddelaar, à raison van 300 dollar.

Dat wil zeggen per keer, want altijd blijken er meerdere afspraken gemaakt te moeten worden: om de aanvraag in te dienen, om nadere informatie te verschaffen en uiteindelijk om het paspoort op te halen. Vaak moeten klanten na een dag in de rij de volgende dag terugkomen. De hele procedure neemt zo’n vier maanden in beslag.

Creatieve trucs

Vluchteling Abdul Karim vertelde tegen Enab Baladi dat hij, 2.400 dollar verder, zijn pogingen maar had opgegeven. Na een maand keerde hij terug naar zijn woonplaats Gaziantep.

Overal wordt een slaatje uit geslagen, zegt Liam. ‘Elke fotokopie kost 10 Turkse lira, normaal een halve lira. Ze zijn heel creatief. Dan zeggen ze dat een bankbiljet vals is. Moet je het omwisselen bij de kassier, die ook een bedrag vraagt. Zelfs de portier van het consulaat wil 10 dollar. Ze persen ons allemaal af.’

Op de hoek bij The House Café zien we de tayyar aan het werk. Ze bellen, lopen gejaagd heen en weer met papieren, spreken mensen in de rij aan. Af en toe wordt een klant meegenomen naar een kantoortje in een zijstraat met de naam Nuras. ‘Afspraken maken, vertaling, fotokopieën, geboortebewijzen, huwelijksakten, familiedocumenten’, staat op het bord.

Hoeveel geld er in totaal gemoeid is met de handel in rompslomp staat niet vast. Waarschijnlijk beloopt het jaarlijks eerder honderden dan tientallen miljoenen dollars. Het geld wordt verdeeld tussen de bemiddelaars, de staf van het consulaat, hoge ambtenaren in Damascus en de Syrische staat.

Zo verdwijnen politieke en etnische tegenstellingen tussen groepen Syrische vluchtelingen in Turkije als sneeuw voor de zon, zegt Liam. ‘We moeten allemaal naar hetzelfde consulaat.’

Staatloze kinderen

Ook in Turkije geboren Syrische kinderen moeten worden geregistreerd bij het consulaat in Istanbul. Tot vorig jaar gebeurde dat in Damascus, maar omdat het aantal aanvragen voor een paspoort in Istanbul terugliep, zo zeggen gevluchte Syriërs, werd een andere deviezenbron gezocht. Dat werden de baby’s. Voor de meeste ouders echter is hun kind aangeven te veel moeite - en te duur. Een groot deel van de 500 duizend sinds 2011 in Turkije geboren Syrische kinderen is daarom staatloos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden