nieuws

Afgelopen week 135 duizend minder vaccinaties dan verwacht. Hoe kan dat? ‘We weten het eigenlijk niet’

De vaccins lagen klaar, de prikkers waren ingeroosterd, en de groots opgetuigde vaccinatiestraten hadden nog veel meer bezoek aangekund. En toch kregen in Nederland afgelopen week niet 416.002 mensen een corona-vaccinatie (zoals de verwachting was van het ministerie), maar slechts 280.570. Hoe hebben VWS en het RIVM er zo naast kunnen zitten, juist nu er zoveel kritiek klinkt dat de voorraden vaccins veel te groot zijn?

Een pop-up-vaccinatielocatie van de GGD in Zandvoort. Beeld ANP
Een pop-up-vaccinatielocatie van de GGD in Zandvoort.Beeld ANP

Een belangrijk deel van het antwoord op die vraag ‘weten we eigenlijk niet zo goed’, gaf minister De Jonge maandag op het Binnenhof toe. De GGD’s hadden ruimte voor 100 duizend zorgmedewerkers die na de plotse prikpauze met het AstraZeneca-vaccin ingeënt kunnen worden. Maar slechts 36 duizend van hen wilden of konden binnen enkele dagen naar een vaccinatiestraat om een prik te halen.

Wellicht, zei De Jonge, kregen de zorgmedewerkers een sms’je om een nieuwe afspraak te maken en dachten ze: ‘Ik doe het volgende week wel. Of kwamen ze in de wacht bij het callcenter en besloten op een later tijdstip nog een keer te bellen.’

En wat ook meespeelt, zei vaccinatiedirecteur bij het RIVM Jaap van Delden, ‘is dat we niet heel scherp hebben hoe groot de groep van zorgmedewerkers die nu aan de beurt is, eigenlijk is’. Thuiszorgmedewerkers en zorgverleners die met een pgb worden ingehuurd, zijn nu aan de beurt. Maar het kan zijn dat zij ook af en toe in de langdurige zorg werken, en daarom deels al zijn ingeënt. Zij krijgen dan twee keer een uitnodiging.

Signalen dat deze zorgmedewerkers van het AstraZeneca-vaccin afzien na alle negatieve publiciteit zijn er vooralsnog niet, zegt Van Delden.

Te optimistisch

De prikstop zorgde er ook voor dat de voorspellingsmodellen van het RIVM danig van slag raakten. Bij het Pfizer-vaccin is goed vooraf uit te rekenen hoeveel prikken worden gezet. De dag voordat een levering naar een priklocatie wordt gestuurd, gaat deze om 22 uur ’s avonds uit de vriezer; binnen 120 uur moeten alle vaccins dan in armen zijn gespoten. Maar het AstraZeneca-vaccin kan zonder problemen een half jaar in de koelkast blijven liggen. Dat maakt dat het veel lastiger is precies te voorspellen wanneer een verpakking van 110 doses helemaal is opgespoten.

‘In normale omstandigheden doen onze voorspellingen het best aardig’, aldus Van Delden, ‘maar onze prognose kan niet tegen een verstoring, zoals de AstraZeneca-pauze. We zijn te optimistisch geweest.’

De ondermaatse voorspelling toont nog maar eens aan hoe ingewikkeld de Nederlandse vaccinatiestrategie is. Als een groep zorgmedewerkers (waarvan de omvang onduidelijk is) zich niet aan de prognose houdt, is het in de praktijk onmogelijk de opengevallen tijdstippen met een andere groep (van de miljoenen Nederlanders die op een vaccin zitten te wachten) te vullen.

Dubbele uitnodigingen

De vergaande vaccinatieversplintering zal er ook toe leiden dat veel mensen een dubbele uitnodiging zullen ontvangen. Huisartsen vaccineren straks zestigminners mét een medische indicatie, maar die krijgen wellicht ook een invitatie van de GGD (die vaccineert de zestigminners zónder medische indicatie). Zestiger met een baan in de zorg? Mogelijk via werkgever en via de huisarts.

Toch, zeggen De Jonge en Van Delden, zal deze nieuwe vertraging uiteindelijk slechts een ‘rimpeling’ zijn in de uiteindelijk te behalen vaccinatie-aantallen. ‘We gaan de bodem van voorraadkoelkasten aantikken, op een niveau dat het RIVM er buikpijn van krijgt’, zei De Jonge.

Daarom mogen de huisartsen in Noord-Holland, Friesland, Groningen en Overijssel komende week vaccins bestellen voor alle 60-64-jarigen uit hun praktijk, én voor de mensen met het syndroom van Down, de mensen met een BMI van boven de veertig, en de ouderen die zo immobiel zijn dat ze niet naar een GGD-locatie kunnen. En om de vergaande fragmentatie kracht bij te zetten: daarbij krijgt elke huisarts in Drenthe een extra doosje vaccins (110 stuks) om de niet-mobiele ouderen in Drenthe te vaccineren. De vaccins die ze dan overhouden (geen enkele huisarts heeft 110 niet-mobiele ouderen in de praktijk) mogen ze dan geven aan 'jongere ouderen', bijvoorbeeld 62-jarigen. Want in Drenthe zijn vooralsnog eigenlijk alleen de 63- en 64-jarigen aan de beurt.

Dat moet ertoe leiden dat de voorraden die centraal in Oss liggen opgeslagen zo snel mogelijk zijn gedecimeerd nadat er nieuwe leveringen zijn binnengebracht. Na Pasen, rond 6 april, is dan Nederland toe aan de driemiljoenste prik. ‘Nog steeds begin april’, vindt De Jonge. En dan klopt de realiteit weer met de prognoses van het ministerie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden