Affleck is back

Ooit was-ie het meest gepeste jongetje van de klas. Nu wordt acteur, scenarist en regisseur Ben Affleck genoemd als kanshebber voor een Oscar. Te danken aan zijn nieuwe thriller Argo.

Zo'n tien jaar geleden was Ben Affleck in Hollywood het meest gepeste jongetje van de klas. Hij figureerde in pompeuze actiefilms als Armageddon en Pearl Harbor, en na de draak Gigli, aan de zijde van zijn toenmalige liefje Jennifer Lopez, leek de sterke doorbraak die hij maakte met Good Will Hunting definitief vergeten. Een aardige graadmeter voor het niveau van Afflecks imago waren destijds de filmpjes van de makers van South Park. Een couplet van een liefdeslied in de satirische poppenmusical Team America: World Police (2004) ging als volgt:


All I'm trying to say


Is Pearl Harbor sucked and I miss you


I need you like Ben Affleck needs acting school


He was terrible in that film.


Mogelijk heeft die periode voor Affleck als een kraakheldere wake-up call gewerkt, want hij is sindsdien begonnen aan de comeback van zijn leven. De films werden weer beter (State of Play), en, veel belangrijker, hij ontdekte zijn talent voor het regisseren.


Twee misdaaddrama's maakte hij inmiddels, Gone Baby Gone (2007) en The Town (2010). Sterke films waren het, grimmig van toon, hoewel soms nog iets te braaf volgens het boekje gemaakt. Met het intrigerende drama Argo, gebaseerd op een waargebeurde CIA-missie, bewijst hij zich voor de derde maal als een vaardige verhalenverteller. Dankzij de missie konden zes medewerkers van de Amerikaanse ambassade in Iran na de revolutie van 1979 vermomd als filmmakers het land ontvluchten.


Ben Affleck (40) praat tijdens een kleine persconferentie in de bioscoopzaal van een hotel in Londen zoals hij regisseert: vlot, doordacht, in mooi afgeronde zinnen, met aandacht voor detail. Een beetje gladjes soms, maar wel met aanstekelijke overtuiging. In zijn regie is hij naar eigen zeggen vooral op zoek naar authenticiteit - in locaties, maar ook in het spel van zijn acteurs. Wat zich voor zijn camera afspeelt, moet uiteindelijk zo echt en geloofwaardig mogelijk aanvoelen. 'Als de acteurs elkaar leren kennen, maakt het mij niet zoveel uit of ze elkaar wel of niet aardig vinden', zegt hij. 'Hun onderlinge band wordt vastgelegd door de camera. In beide gevallen voelt het resultaat hopelijk authentiek.'


Zijn acteurs roemen de rust en het vertrouwen die Affleck uitstraalt op de set. Bryan Cranston, de hoofdrolspeler van de bejubelde tv-serie Breaking Bad die in Argo een bijrol speelt als hoge pief bij de CIA: 'Als een regisseur onzeker is of voortdurend staat te schreeuwen, ontstaat een ongemakkelijke spanning. Het komt maar al te vaak voor en het is heel moeilijk om dan goed te spelen. Ben is juist helemaal niet zo.'


Affleck was een extreem goed voorbereide acteur, zegt John Goodman, in Argo een van de architecten van het plan om de ambassademedewerkers te bevrijden. 'Ik had eigenlijk nooit het idee dat hij de regisseur was. Hij was meer de aanvoerder van het team. Hetzelfde gevoel krijg ik bijvoorbeeld bij Steven Spielberg. Bij Joel en Ethan Coen is het weer anders, zij stellen wat specifiekere eisen.'


Cranston: 'Hij regisseert opvallend veel tijdens de voorbereiding van zijn film. Hij praat veel met de acteurs over hun personage. Wanneer je op de set staat, laat hij de acteurs los. Hij zorgt voor een aangename omgeving waar je het gevoel krijgt dat je risico's mag nemen. Je voelt je ontspannen genoeg om nieuwe dingen te proberen. Niemand hoefde drastisch te worden bijgestuurd.'


Nog voor hij doorbrak als acteur en scenarist met Good Will Hunting, samen met zijn vriend Matt Damon, wilde Affleck al films regisseren (het bewijs staat op de online filmdatabase IMDb, die de korte film I Killed My Lesbian Wife, Hung Her on a Meat Hook, and Now I Have a Three-Picture Deal at Disney uit 1993 noteert). Affleck: 'Ik roep graag dat ik mijn acteercarrière als een gratis filmopleiding heb gebruikt. Ik heb altijd de vragen kunnen stellen die ik wilde stellen, ze schoppen je toch niet van de set als je in de film speelt. Ik zie inmiddels geen groot verschil meer tussen mijn rol als filmmaker en die als acteur, scenarist en producent, ze zijn allemaal onderdeel van dezelfde soep.'


De stap naar de regiestoel, zonder afscheid te nemen van zijn acteerambities, viel hem in eerste instantie zwaar. 'Volgens velen is het een stap omhoog', zegt Affleck. 'Je hebt tenslotte veel meer verantwoordelijkheid, maar ik wist niet of het zou lukken om alle onderdelen van het filmmaken aan elkaar te lijmen. Ik heb veel fouten gemaakt en veel geleerd. Het is zoals van een duikplank springen. Het is eng, maar je moet het gewoon doen.'


Hij kreeg in elk geval een opvallende leerschool toen hij Christian Bale mocht vervangen als hoofdrolspeler van To the Wonder, de nieuwe film van de even eigenzinnige als enigmatische filmmaker Terrence Malick (The Tree of Life). Affleck: 'Een van de waardevolste lessen die ik van Terrence leerde, is dat hij zijn films voor niemand anders maakt dan hemzelf. Zijn werk is een eerlijke expressie van zijn eigen persoonlijkheid. Daar is veel moed voor nodig - het was prachtig om mee te maken.'


Affleck stortte zich op Argo omdat hij de veelzijdigheid van het script zag: 'Het is een drama, thriller, komedie, en dat voor een waargebeurd verhaal. Ik wilde de best mogelijke film maken, maar die moest ook zo waarheidsgetrouw mogelijk zijn. Het was zaak die twee elementen zo goed mogelijk samen te voegen.'


De punten waarop hij de waarheid geweld aandeed (vooral de laatste twintig minuten laten zich kijken als een kundig in elkaar gedraaide thriller) noemt hij 'de zonden van de verteller'.


Hij heeft een aantal gebeurtenissen uit het oorspronkelijke verhaal geschrapt, die zijn film te complex zouden maken. 'Er zijn talloze details in documenten van Canadese en Amerikaanse inlichtingendiensten die op zich interessant waren, maar niet in het verhaal pasten.'


Weer die filmhistorische verwijzing: 'In zekere zin was er sprake van het Rashomon-effect. Vraag twee mensen naar dezelfde gebeurtenis en je krijgt twee andere verhalen. Als filmmaker moet je ergens een keuze maken, maar ik heb het idee dat we het oorspronkelijke verhaal geen geweld aandoen. Mensen als de voormalig CIA-agent Tony Mendez, die ik speel, hebben ons tijdens de productie voortdurend bijgestaan.'


Affleck strooit veel en graag met namen en titels - ook als hij enthousiast uitlegt wat zijn inspiratiebronnen zijn geweest voor het opvallende kleurgebruik van de film, dat nadrukkelijk aan films uit de jaren zeventig refereert. 'Ik heb die stijl hier en daar gekopieerd, in de hoop dat het zo overtuigender is dat de gebeurtenissen zich in die periode afspelen. Ik heb bewust de stijl gekopieerd van films als All the President's Men en The Killing of a Chinese Bookie. Het was soms gewoon een kwestie van hetzelfde merk en type film gebruiken, en dezelfdesoortcamera's, zodat de toeschouwer op meerdere niveaus gelooft dat dit verhaal zich in de jaren zeventig afspeelt.'


Al die aandacht voor detail en authenticiteit resulteerden al in Oscarspeculaties in Hollywoods wandelgangen. Vragen daarover wuift Affleck weg: 'Ik probeer gewoonweg zo goed mogelijke films te maken, zodat mensen naar ze komen kijken. Niets is erger dan een film die geen publiek trekt - alsof er een boom in het bos valt en niemand het hoort.'


Wat dat dan is, een goede film? Ook daar staat Affleck ogenschijnlijk mijlenver verwijderd van de spektakelfilms die hem bij het grote publiek bekendheid gaven. 'Je hebt een goede film gemaakt als het publiek na afloop zijn eigen conclusies kan trekken.'


Even terug naar de graadmeters van South Park. In een aflevering die vorige maand op de Amerikaanse televisie werd uitgezonden, geeft het personage Butters toe dat Argo eigenlijk best goed is, hoe oneerlijk hij het ook vindt dat Affleck er goed uitziet, omgaat met mooie vrouwen en, zo blijkt, nog kan regisseren ook. 'Ben Affleck has a lot going for him', geeft hij vlak voor de aftiteling schoorvoetend toe. 'Not everything, but a lot.'


ACTEURS-CV BEN AFFLECK


Mallrats (1995), Chasing Amy (1997), Good Will Hunting (1997), Armageddon (1998), Shakespeare in Love (1998), Pearl Harbor (2001), Daredevil (2003), Gigli (2003), Paycheck (2003), Hollywoodland (2006), State of Play (2009), The Town (2010), Argo (2012), To the Wonder (2012)


Ben Affleck is in 1972 in Berkeley, Californië geboren.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden