analyse Affaire Khashoggi

Affaire Khashoggi brengt Saoedi-Arabië steeds meer in de problemen

Mensenrechtenactivisten en vrienden van de journalist Jamal Khashoggi houden zijn foto vast tijdens een protest bij het Saoedische consulaat in Istanbul Foto REUTERS

De duimschroeven worden Saoedi-Arabië verder aangedraaid, nu er steeds meer aanwijzingen komen dat de journalist Jamal Khashoggi inderdaad vorige week is vermoord – en zelfs in stukken gezaagd – in het Saoedische consulaat in Istanbul. Westerse bedrijven beginnen zich af te vragen of ze nog wel zaken willen doen met Saoedi-Arabië. In het Amerikaanse Congres wordt de roep luider om de wapenverkopen aan het conservatieve koninkrijk te staken.

De Britse miljardair Richard Branson, topman van Virgin, deelde vrijdag mee alle zakelijke banden met Saoedi-Arabië te hebben bevroren. Hij geeft leiding aan twee toeristische projecten in het land en was met de Saoedi’s in gesprek over het investeren van een miljard aan oliedollars in zijn ruimtevaartbedrijven Virgin Galactic en Virgin Orbit.

Als de berichten over Khashoggi kloppen, zei Branson, ‘zal dat voor ons allen in het Westen radicaal de mogelijkheden veranderen om zaken te doen met de Saoedische regering’. Onlangs had hij het adviseurschap van de toeristische projecten aan de Rode Zee aanvaard omdat hij ‘groot vertrouwen’ had in kroonprins Mohammed bin Salman.

De topman van Uber, Dara Khosrowshahi, heeft zijn deelname afgezegd aan een grote conferentie voor investeerders eind deze maand in de Saoedische hoofdstad Riyad. Pas als er ‘heel andere feiten’ over de affaire-Khashoggi boven water komen, is hij bereid alsnog te gaan. Ook vertegenwoordigers van minstens zes Amerikaanse en Britse media, waaronder The New York Times, CNN en The Economist, hebben afgezegd.

Op de lijst buitenlandse sprekers van het Future Investment Initiative (23-25 oktober) staan 164 namen, onder wie veel bestuursvoorzitters van vooral Amerikaanse ondernemingen en mensen als IMF-chef Christine Lagarde en de Amerikaanse minister van Financiën Steve Mnuchin. De jaarlijkse bijeenkomst staat bekend als het ‘Davos of the desert’.

Hoekstra opgeroepen tot heroverwegen bezoek

Ook de Nederlandse minister van Financiën Wopke Hoekstra behoort tot de sprekers; hij zal deelnemen aan de sessie over ‘global leadership’. D66 heeft Hoekstra opgeroepen het bezoek te ‘heroverwegen’ – Ruttiaans voor afzeggen. Deelname zou een ‘verkeerd signaal’ afgeven, aldus Kamerlid Joost Sneller.

Steeds meer leden van het Amerikaanse Congres, Democraten zowel als Republikeinen, vragen zich af of ze nog langer hun goedkeuring kunnen geven aan wapenexport naar Saoedi-Arabië. Senatoren van beide partijen werken aan een motie daarover. Vorig jaar verkochten de VS voor 110 miljard dollar aan wapens aan de Saoedi’s. President Donald Trump wees de suggestie donderdag af. ‘Anders kopen ze die wapens wel van Rusland of van China.’

Toch komt de relatie tussen beide landen (‘uitstekend’, volgens Trump) verder onder druk te staan, nu de bewijzen zich ophopen dat Khashoggi door de Saoedi’s is omgebracht, en wel op gruwelijke wijze. The Washington Post meldde vrijdag dat Turkse functionarissen de Amerikaanse regering het bestaan hebben gemeld van beeld- en geluidsopnamen, waarop te horen en te zien is hoe de Saoedische journalist in het consulaat wordt gearresteerd, mishandeld, gedood en in stukken gezaagd. Vooral het audiobewijs zou erg sterk zijn.

Het Saoedische consulaat in Istanbul Foto Getty Images

Afluisteren

Niet duidelijk is of de Amerikanen de opnamen zelf hebben gehoord. Waarschijnlijk, zo zegt de krant, kunnen de Turken de opnamen niet naar buiten brengen omdat dan bekend wordt dat ze buitenlandse diplomatieke missies afluisteren, en hoe.

Turkije heeft een voorstel van Saoedi-Arabië geaccepteerd om gezamenlijk de zaak van de vermiste journalist te onderzoeken. Daarbij moeten ‘alle aspecten’ van de verdwijning van Khashoggi aan de orde komen, zei een woordvoerder van de Turkse president Erdogan vrijdag.

Volgens de Turkse krant Daily Sabah echter is Turkije er al ‘zeker’ van dat Khashoggi in het consulaat is vermoord. In de regeringsgezinde Daily Sabah klinkt doorgaans de visie van president Erdogan en zijn AK-partij door. Een forensisch expert legt in de krant uit dat het niet zo moeilijk is om binnen 24 uur alle sporen van een moord te verwijderen. ‘Daarna kun je iedereen uitnodigen om onderzoek te doen.’  

Vrijlating predikant Andrew Brunson

De Amerikaanse predikant Andrew Brunson is vrijdag per direct vrij gekomen. Een Turkse rechter veroordeelde hem tot drie jaar celstraf, maar zei er bij dat hij lang genoeg in hechtenis heeft gezeten. ’s Middags zat Brunson al in het vliegtuig naar de VS.

De 50-jarige geestelijke, die al twintig jaar in Turkije woont, was beschuldigd van betrokkenheid bij de mislukte staatsgreep van juli 2016 in Turkije. Hij zou banden hebben met de prediker Fethullah Gülen, het vermeende brein achter de couppoging.

Tijdens het voorlezen van het vonnis huilde Brunson. Kort daarvoor had hij tegen de rechtbank gezegd: ‘Ik ben een onschuldig man. Ik hou van Jezus, ik hou van Turkije.’ President Trump reageerde via Twitter: ‘Mijn gebeden zijn bij voorganger Brunson. We hopen hem snel veilig thuis te hebben.’

Brunsons gevangenschap leidde tot grote diplomatieke spanningen tussen Turkije en de VS. Met zijn vrijlating is die spanning weer uit de lucht. Dat komt Turkije ongetwijfeld goed uit. De vermissing van de Saoedische journalist Jamal Khashoggi zet de relatie tussen Turkije en Saoedi-Arabië op scherp. Ankara kan daarbij de steun van de Amerikanen goed gebruiken. Waarschijnlijk stookt het ook graag in de relatie tussen Washington en Riyad. De regeringsgezinde krant Daily Sabah opende vrijdag met de kop: ‘Door de zaak-Khashoggi kunnen de Amerikaans-Saoedische betrekkingen bergafwaarts gaan.’

Meer lezen?

Een ding is zeker: Jamal Khashoggi zal nooit meer uit dat Saoedische consulaat komen
De Saoedische journalist Jamal Khashoggi betrad acht dagen geleden het Saoedische consulaat in Instabul, om formaliteiten omtrent zijn aanstaande huwelijk te regelen. Sindsdien is hij niet meer gezien. Wat is er aan de hand?  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.