'Afdanken' Venturi door Stedelijk 'raar en absurd'

'We gaan er hard tegenaan.' Die strijdlustige taal bezigde maandag Carel Weeber, voorzitter van de Bond van Nederlandse architecten (BNA), in verband met de bouwopdracht die het Stedelijk Museum heeft verstrekt aan de Portugese architect Alvaro Siza....

Van onze verslaggever

Jaap Huisman

AMSTERDAM

Nadat de gemeente had besloten met Siza in zee te gaan, werd architect Venturi vrijdag voor gedane arbeid bedankt. Hij kreeg volgens de gemeente wel een onkostenvergoeding van ongeveer tachtigduizend gulden, maar geen honorarium omdat er 'formeel geen opdracht was'. Ook dat stuit de BNA tegen de borst. 'Zelfs al bestaat er een mondelinge overeenkomst, dan hoor je te betalen', aldus Weeber.

Weeber noemt de gang van zaken 'raar en absurd'. 'Het is stupide dat een museum eerst vier architecten laat meedoen aan een meervoudige prijsvraag en vervolgens uitwijkt naar een andere architect in het buitenland als het resultaat tegenvalt. Ik vind het ten opzichte van Robert Venturi vreemd. En het is nog maar afwachten of Siza zich wel aan het budget houdt.'

Oud-directeur van het Stedelijk Museum Wim Beeren verstrekte in 1992 vier architecten een meervoudige opdracht voor nieuwbouw van het Stedelijk Museum aan de kant van het Museumplein. Weeber, een van de gelukkigen, vond het een prima doorsnede van verschillende Nederlandse bouwstijlen. Behalve op hem was de keus gevallen op Rem Koolhaas en Wim Quist. Als vierde koos Wim Beeren, liefhebber als hij is van de Amerikaanse architectuur, Robert Venturi. Die heeft bovendien zijn sporen verdiend op het gebied van museumbouw, onder meer met de Sainsbury Wing in Londen. Eind december 1992 besloot Beeren de opdracht voor de nieuwbouw te gunnen aan Venturi.

Afgelopen vrijdag maakten wethouder E. Bakker van cultuur en Rudi Fuchs, opvolger van Beeren, bekend dat er een andere wind woei. Venturi hoefde niet op een nieuwe opdracht te rekenen. Hij zou te ver van het budget van dertig miljoen verwijderd blijven. Bovendien had Fuchs bedacht liever een 'erf met drie paviljoens' te willen, en dat had Venturi niet getekend.

Fuchs toverde een andere architect uit de hoge hoed, de Portugees Alvaro Siza, die hij met succes 'verkocht' aan hoofd kunstzaken Janssen en wethouder Bakker.Prachtige documentatie en het feit dat Siza in 1992 de Pritzker-prijs had gekregen, gaven de doorslag. Ironisch genoeg had Venturi die prestigieuze prijs in 1991 gewonnen.

Weeber noemt het met terugwerkende kracht 'stom' dat Beeren uitgerekend de duurste van de vier architecten eruit pikte. 'Venturi was twee keer zo duur; de keus pakte nog ongelukkiger uit toen de gemeente het budget halveerde.' In de tussentijd paste het Stedelijk ook zijn ambitie aan: de geplande uitbreiding met zeventienduizend vierkante meter kostte 72 miljoen gulden; het museum zakte naar tienduizend vierkante meter en inmiddels is het al tevreden met vijfduizend vierkante meter en handhaving van de Nieuwe Vleugel die onder wijlen directeur Sandberg is gebouwd. Het depot blijft buitenshuis.

De BNA maakt bezwaren tegen de procedure. Weeber: 'Wat ze hadden kunnen doen, toen Venturi te duur bleek, was de meervoudige opdracht weer oppakken. Als deelnemer vind ik het natuurlijk hartstikke jammer dat je wegvalt, maar los daarvan was het logisch geweest dat een van de anderen in aanmerking was gekomen. Zo ver lagen de plannen niet uit elkaar.'

Het middel van meervoudige opdracht vertoont bij het Stedelijk haarscheuren. Weeber: 'Kijk, als het goed gedaan wordt, heeft het altijd zin. Dan is het een legitieme manier van werken. Als je ziet wat er nu is gebeurd, was het ook denkbaar geweest dat het Stedelijk rechtstreeks een architect had gekozen.'

De Europese richtlijn verplicht een overheid elke opdracht openbaar aan te bieden die de tweehonderdduizend Ecu overschrijdt. De nieuwe vleugel van het Stedelijk valt hieronder. De richtijn is sinds 1 juli 1993 van kracht. Volgens J. Habets van de BNA was de gemeente van deze verplichting op de hoogte omdat ze de nieuwbouw van de gemeentereiniging in Europees verband heeft aanbesteed. Fuchs en Bakker hadden, met andere woorden, niet eigenmachtig mogen handelen.

Rest het fatsoen. De BNA noemt het Stedelijk en de gemeente slechte opdrachtgevers die een onduidelijke meervoudige opdracht formuleerden en het budget tussentijds wijzigden. Een hap-snap beleid kortom. 'Ze hebben zich niet gerealiseerd wie er zou gaan beslissen met een directeur die op het punt stond te vertrekken.'

Wethouder Bakker sloeg gistermiddag de eerste paal voor de nieuwbouw, ook al betrof dat in eerste instantie alleen de nieuwe riolering. Zijn voorlichter: 'Wat er ook is gebeurd, er moet gebouwd worden. Het Stedelijk incasseert namelijk de zogeheten impulsgelden die aan de regio Amsterdam zijn uitgekeerd om langdurig werklozen aan de slag te helpen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden