Afbrokkelende nagels, overal jeuk en kanker: moet defensie straks bewijzen dat het níet door chroom-6 komt?

'Deze mensen zijn vergiftigd'

Oud-medewerkers van Defensie die jarenlang tijdens hun werk zijn blootgesteld aan de gevaarlijke stof chroom-6, moeten hun zaak tegen de Staat uitvechten via de bestuursrechter. Dat is het oordeel van de rechtbank in Maastricht. Die verklaarde de eisers niet-ontvankelijk in de civiele procedure die zij tegen het ministerie hadden aangespannen.

EYGELSHOVEN - Een Prepositioned Organizational Materiel Storage site (POMS) van defensie vanaf de openbare weg, waar de kankerverwekkende stof chroom-6 is gebruikt bij verfwerkzaamheden. Foto anp

Ze kampen met afbrokkelende nagels, jeuk over het hele lichaam en verschillende soorten kanker. De oud-werknemers van Defensie die bloot zijn gesteld aan de zeer kankerverwekkende stof chroom-6 hebben een waslijst aan klachten. Vandaag horen honderd van hen bij de Rechtbank Maastricht of defensie met smartengeld over de brug zal komen.

'Deze mensen zijn vergiftigd, niet ingelicht over de gevaren en ze hebben ook nooit een medisch onderzoek gekregen,' zegt Rob Bedaux die de honderd slachtoffers vertegenwoordigt. Volgens de advocaat zijn 111 oud-werknemers van defensie die werkten in de vijf zogeheten POMS-sites, overleden als direct gevolg van het werken met chroom-6. Duizend anderen werden ernstig ziek.

Op de opslag- en onderhoudsplaatsen werkten vanaf de jaren zeventig zo'n 2.500 defensiemedewerkers aan Navo-materieel. Legervoertuigen werden onder meer gestraald met grit dat chroom-6 bevatte. Advocaat Bedaux baseert zich bij het aantal van 111 doden op een onderzoek dat zijn cliënten hebben uitgevoerd naar de situatie van hun oud-collega's. 'Het aantal sterfgevallen van oud-werknemers is veel hoger dan statistisch verwacht mag worden.' Hij pleitte daarom voor een omgekeerde bewijslast: defensie moet bewijzen dat de werknemers niet ziek werden en stierven aan chroom-6. Of de rechtbank Bedaux in het gelijk zal stellen, moet vandaag blijken.

De kwestie rondom chroom-6 sleept al jaren. Rapporten worden geregeld uitgesteld, tot frustratie van gedupeerden. Mede daarom eisen sommigen - ook zonder volledige onderzoeksresultaten - al een schadevergoeding. Defensie zegt een onderzoek door het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) af te willen wachten. Dat zal volgens RIVM-woordvoerder Harold Wygchel in april verschijnen.

Het onderzoek van het RIVM concentreert zich op 2 soorten locaties waar de chroom-6-houdende verf gebruikt werd. Enerzijds bekijkt het de 5 POMS-sites (Prepositioned Organizational Material Sets) die zich bevinden in Brunssum, Coevorden, Eygelshoven, Ter Apel en Vriezenveen.

Foto .

Treinstellen schuren

Anderzijds richt het onderzoek zich op de tROM-locatie in Tilburg, een grote hal waar de gemeente Tilburg en de NS tussen 2004 en 2011 treinstellen door werklozen lieten schuren. Voor zover bekend waren die treinen met chroom6-verf beschilderd en kwam het gif vrij tijdens het schuren. Volgens betrokkenen werden er nauwelijks beschermingsmaatregelen genomen. De meeste van hen lijden aan diverse kwalen, van dagelijkse bloedneuzen tot kanker. Een groep gedupeerden bereidt een rechtszaak voor tegen de gemeente Tilburg.

Volgens Eddy Bauw, hoogleraar privaatrecht, moet de jurisprudentie rondom het dossier chroom-6 nog worden gevormd. Vandaag wordt bij de rechtbank Maastricht een eerste stap gezet. 'Bij deze zaak tegen defensie stapt men naar de bestuursrechter. In het geval van tROM Tilburg zal een burgerlijke rechter uitspraak doen, omdat je daar met een bedrijf te maken hebt. Alleen dit al zal een variëteit aan uitspraken geven.'

Bauw vergelijkt de rechtszaak van vandaag, maar ook de ophanden zijnde zaak tegen de gemeente Tilburg, met de vele asbestprocedures die vanaf de jaren tachtig zijn gevoerd. 'Mensen die op scheepswerven met asbest in aanraking waren gekomen, werden pas veel later ziek. Je kreeg individuen die onafhankelijk van elkaar een zaak aanspanden tegen hun werkgever. Het kostte veel tijd voordat er duidelijkheid ontstond over de aansprakelijkheid van de werkgever. Eerst moest duidelijk worden wat voor causaal verband er precies was tussen de asbest en het ziek worden.'

Lastig te voorspellen

Zo is het ook lastig te voorspellen hoe de rechters in verschillende chroom-6-zaken zullen beslissen. Bauw: 'Allereerst moet duidelijk worden of de werkgever van het gevaar af wist. Vervolgens moet een gedupeerde kunnen aantonen dat zijn ziekte daadwerkelijk een gevolg is van die blootstelling. Als iemand zijn leven lang gerookt heeft, is het moeilijk vast te stellen of hij kanker gekregen heeft van de blootstelling of van sigaretten. '

Volgens advocaat Bedaux handelde de staat onrechtmatig tegenover de medewerkers van het defensieterrein in Eygelshoven en Brunssum. Hij kreeg inzicht in het aantal defensiemedewerkers dat ziek werd en zegt aan te kunnen tonen dat defensie op de hoogte was van het gevaar van chroom-6.

Zowel gedupeerden van defensie, als van tROM in Tilburg, hebben de afgelopen jaren al eens geld ontvangen. Zo keerde defensie aan zo'n 250 schrijnende gevallen, via een coulanceregeling, bedragen uit van 3.000 tot 15.000 euro. Dit betekende niet dat defensie schuld bekende. Het bedrag wordt gezien als 'vergoedingsregeling' voor de gemaakte medische kosten. De gemeente Tilburg keerde vanaf 2016 jaarlijks 385 euro uit aan de betrokkenen, een bedrag dat gebaseerd is op het eigen risico in de zorgverzekering. Ook dit was geen schuldbekentenis en zou gezien moeten worden als onkostendekking.

Advocaat Bedaux hoopt vandaag op smartengeld van minstens 9.000 euro voor oud-defensiemedewerkers die buiten die coulanceregeling vallen. 'Al was het maar omdat iedereen bang is voor wat de toekomst gaat brengen.'

Met medewerking van Robert van der Noordaa


Yusuf Ivak (46): Schuurde treinen bij tROM in Tilburg

'In 1999, toen ik werd aangereden door een auto, is alles in mijn leven bergafwaarts gegaan. Ik moest een half jaar revalideren en kwam een paar jaar in de bijstand. In Tilburg werd op dat moment een prestigeproject gelanceerd van de gemeente en de NS. Oude treinen moesten opgeknapt en museum-klaar gemaakt worden. Via een re-integratie-traject kwam ik daar terecht. Centimeter voor centimeter moest ik de lak van de treinen halen. Tijdens het schuren en het appliceren kwam de chroom-6 vrij. Al na een week had ik continu natte ogen. Mijn neus bleef maar lopen, dat is nooit meer overgegaan. Toen ik aan de bel trok, werd me verteld dat, als ik niet zou blijven, mijn uitkering zou worden gekort. Het was een vreselijke situatie. Ik bleef, maar ontwikkelde longklachten en had geregeld bloed in mijn ontlasting. Ik kreeg ook reuma. Nu bereid ik met wat oud-collega's een zaak tegen de gemeente Tilburg voor.'

Yusuf Ivak. Foto Pauline Niks

Fried Terwee (61): Monteur voertuigen op POM-site Brunssum

'Als ik naar oude foto's kijk, zie ik ons met lachende gezichten op tanks staan. We waren zo blij om werk te hebben. Ik heb me mijn hele leven voor defensie ingezet. Nu wil ik genoegdoening. Ik wil dat defensie zegt: 'Wij zijn fout geweest, wij hebben jullie met die troep laten werken.' In 1985 ben ik begonnen op de POM-site, waar ik voertuigen sleep en boorde. Soms dacht ik: 'Is dit wel verantwoord?' Maar ja, het was een POMS-werklozenproject, dus voor jou tien anderen. Na acht jaar kreeg ik klachten. M'n nieren bleken kapot, ik kreeg suiker en een aantal keer een hartaanval. Maar ik kan zeggen dat ik geluk heb gehad, want er zijn ook veel collega's overleden aan de gevolgen van kanker.'

Fried Terwee Foto Pauline Niks

Henk Coort (59): Monteur rupsvoertuigen op POM-site Brunssum & Eygelshoven

'Ik ben mijn hele leven een stevige kerel geweest, ik woog 104 kilo. Nu ben ik nog maar 70 kilo. In 2010 begonnen mijn klachten. Slikken lukte steeds moeilijker, al het eten bleef in mijn keel hangen. Ik bleek slokdarmkanker te hebben. Eind 2010 werd ik geopereerd, daarna lag ik 3,5 maand in coma. Maar gelukkig ben ik er nog, al leef ik met beperkingen. De werkplaats in Brunssum was erg vies toen ik daar in 1984 aan de slag ging. Uit grote rupsvoertuigen - die in Irak en Afghanistan waren geweest - moest ik de filters halen. Gewoon in mijn overalletje. Die filters beschermden tijdens de oorlog tegen biologische en chemische stoffen. Ze waren niet alleen besmet met Chroom-6, maar ook met verarmd uranium. 31 jaar werkte ik trouw voor defensie. Nu ben ik een van de oud-werknemers die door Bedaux vertegenwoordigd wordt tegen defensie. Ik hoop op gerechtigheid.'

Henk Coort Foto Pauline Niks