Advocaat van de duivel

Hoe verdedig je Robert M., die 83 kleine kinderen ernstig heeft misbruikt? Maria Mok en Meral Uslu maakten daarover een documentaire, met medewerking van M.'s advocatenkantoor Anker & Anker.

Omdat ze na Longstay, De kinderrechter en het tweeluik Anker & Anker nog lang niet uitgekeken waren op de wereld van de rechtspraak.


Omdat ze de gebroeders Anker misten, 'de leukste en intelligentste mannen die je voor de camera kunt hebben'.


Omdat het advocatenkantoor in Leeuwarden net de zaak had aangenomen van Robert M. en ze razend benieuwd waren: wat gaat er gebeuren in deze zaak?


Daarom wilden documentairemakers Meral Uslu en Maria Mok De verdediging van Robert M. maken - hoe weerzinwekkend hun omgeving dat ook vond.


Maria Mok: 'Gisteren nodigde ik twee mannen uit voor de première, maar die waren heel stellig: daar gaan we niet heen. Het zijn jonge vaders, die denken: weg met die kerel. Die moet dood.'


Meral Uslu: 'In mijn omgeving heeft iedereen met afgrijzen gereageerd: 'Hoe kun je nou een film maken over die man?' Terwijl de film niet gaat over Robert M., maar over zijn verdediging.'


Waar waren jullie het meest nieuwsgierig naar toen jullie begonnen met filmen?

Mok: 'Naar hoe je als advocaat standhoudt in een zaak waar heel Nederland bovenop zit. Je hoorde in die tijd niemand meer praten over het recht op een goede verdediging, het was alleen maar: hang him high.'


Uslu: 'Ik was ook benieuwd hoe de advocaten zouden omgaan met de dossiers. Dat waren er nogal wat en ze logen er niet om.'


In de film zit een scène waarin Tjalling van der Goot, kantoorgenoot van de Ankers en M.'s advocaat, voorleest uit een van de dossiers. Hebben jullie bewust ervoor gekozen de ergste details weg te laten?

Uslu: 'Ja. Iedereen kan bedenken wat voor gruwelijks zich daar heeft afgespeeld. De film heeft niet de bedoeling dat nog eens op te rakelen en vet aan te zetten, maar te laten zien: hoe verdedig je iemand als een heel land zich walgend van jouw cliënt afkeert?'


Ik citeer Wim Anker: 'Als ik dossiers lees, denk ik: afschuwelijk. Maar dan ga ik met een verdachte praten en dan contrasteert het beeld dat ik van de persoon krijg volledig met het beeld dat uit de dossiers rijst. Na drie gesprekken zie ik niet meer het delict, niet meer de feiten, alleen de cliënt. Een mens.' Zagen jullie zelf op enig moment ook alleen de mens Robert M.?

Uslu: 'Ik heb heel erg geprobeerd hem te snappen, maar het is me niet gelukt. Bij zedenzaken met hele kleine kinderen blokkeer ik volledig. Ik heb nachtmerries gehad, ik heb stampend door de kamer gelopen: man, hang jezelf op. Ik reageer in die zin emotioneler dan Maria, die is relaxter dan ik.'


Aanvankelijk hadden jullie toestemming van de Amsterdamse rechtbank om gedurende het hele proces in de rechtszaal te filmen, maar die is ingetrokken. Waarom?

Mok: 'De ouders van de slachtoffers waren bang dat M. een cultstatus zou krijgen door hem op te voeren in de film. En andere media hadden geprotesteerd: als zij mogen filmen, dan willen wij ook. Dus toen mocht uiteindelijk niemand meer filmen.'


Wat hebben jullie daardoor gemist?

Mok: 'Beeld uit de rechtszaal. In het begin baalden we ontzettend, maar tijdens de montage merkten we dat we het niet nodig hadden. Ons pers-pectief was: filmen vanuit de catacomben van de verdediging. De zittingen leken in die zin van minder belang. We hadden bovendien nog steeds uniek materiaal: de telefoongesprekken die Tjalling en Wim met Robert voerden.'


Vijf van die gesprekken zitten er in de film. Het vierde vindt plaats op het moment dat Robert M. in honger- en dorststaking is gegaan, als protest tegen het permanente cameratoezicht in de gevangenis. 'Je speelt met je leven', houdt Van der Goot hem voor, waarop M. zegt: 'Dat weet ik. Maar ik loop hier al maanden mee rond. Ik hou het niet meer vol.'


Uslu: 'In die scène zie je heel goed hoe zijn kop werkt. En Tjalling spreekt hem daar ook op aan, die vraagt: is het nou aandachttrekkerij, of wil je echt dood?'


Wat zijn alternatief is, vraag M., met die al vaak beschreven hoge stem - toch confronterend als je hem dan in het echt hoort. 'Moet ik om anti-psychotica vragen? Zodat ik een plantje word? En het me niet meer uitmaakt dat iedereen ziet hoe ik op de wc zit?'


Zijn er gesprekken met Robert M. die de film niet hebben gehaald?

Mok: 'Ja. Die waar hij zichzelf vergoelijkt. In één gesprek zegt hij dat hij verbaasd is dat de ouders van de slachtoffers hem niet meer aardig vinden, want ze konden voorheen toch zo goed met elkaar omgaan? Hoe goed die scène zijn verkniptheid ook weergeeft, we kregen hem er niet goed in zonder het gevoel te hebben dat we Robert een podium gaven om op de ouders te reageren.'


Maar even, zeggen de makers nog maar eens: Robert M. speelt niet de hoofdrol in hun film.


Toch zal het publiek daar het meest nieuwsgierig naar zijn. Want de details van de rechtszaak hebben wekenlang het nieuws beheerst, die kent iedereen.

Mok: 'Dat klopt. En toch: als ik de zaak alleen als televisiekijker had gevolgd, had ik me waarschijnlijk niet gerealiseerd hoe ongepast het is dat politici zich met lopende rechtszaken bemoeien. We hebben hier toch een scheiding van machten?


Neem het spreekrecht voor de ouders van de verdachten: de wet, zegt Wim Anker in de film, voorziet daar niet in. Het is toch bizar dat Fred Teeven als staatssecretaris van Justitie, dat spreekrecht van de ouders door de Tweede Kamer wilde jassen, omdat dat het Openbaar Ministerie zou helpen in de zaak?


Dat hij, toen dat niet snel genoeg lukte, zei dat hij hoopte dat de rechters, anticiperend op een wet die dat spreekrecht zou regelen, daar in hun beslissing rekening mee zouden houden?'


Uslu: 'Wat ze vervolgens dus ook deden. Dan denk ik: wij zijn er toch trots op dat we in een rechtsstaat leven en niet in een land waar de sharia de wet is?'


Jullie zeiden net: we waren benieuwd hoe de advocaten standhielden in deze zaak. Was het gevecht tegen de publieke opinie en de inmenging van politici het zwaarst voor ze?

Uslu: 'En de bedreigingen, en de omvang van de zaak, de heftigheid van de dossiers. We hebben Wim erdoorheen zien zakken.'


Mok: 'Wim werd heel moe. En Tjalling, die begon aan de zaak met een houding van: dit moet gebeuren, ik ga gewoon elke dag die dossiers doorwerken tot ik ze allemaal heb gelezen.'


Mooiste scène volgens Maria Mok: Anker en Van der Goot samen in de auto, net nadat de laatste een heel heftige doodsbedreiging heeft gehad omdat hij voor vrijspraak van M. ging. 'Hij probeert zijn emoties niet te laten zien, maar langzaam maar zeker worden ze toch zichtbaar. Als je ziet hoe hij erbij zit terwijl hij het vertelt. Zo totaal ontdaan. Dat vond ik zelf heel heftig om te zien.'


Uslu: 'Op een gegeven moment komt hij bij Hans Anker op de kamer en zegt hij: 'Ik trek het niet meer, hele dagen dossiers lezen. Na een halve dag ben ik klaar met de zeden.' En dan neemt hij voor het slapengaan toch nog een ordner door.'


Hebben ze op enig moment gedacht: we stoppen ermee?

Uslu: 'Nee, ze hebben er alleen meer collega's op gezet.'


Typisch kantooroverleg, zegt Uslu: hoe in de advocatenkamer de zaak in 'taartpunten' wordt verdeeld en Wim Anker met drie ordners naar huis gaat die géén dossiers over het misbruik bevatten. 'Wim is een gevoelige man.'


En dan is er die scène waarin Tjalling van der Goot zichtbaar aangedaan terugkomt van de 'schouw' van een selectie uit de door M. gemaakte films, om in de volgende scène aan te kondigen dat hij vrijspraak van M. gaat bepleiten omdat het bewijsmateriaal niet rechtmatig is verkregen.


Mok: 'Wij vielen van onze stoel van verbazing. In die zin waren wij natuurlijk ook de stem van het volk: dit kun je niet máken.'


Het was wel wat hij als advocaat behoorde te doen. Het bewijsmateriaal, de films en foto's die M. had gemaakt, was volgens de verdediging niet rechtmatig verkregen.

Mok: 'Absoluut.'


Stel: het was Van der Goot gelukt, die vrijspraak.

Uslu: 'Ik moet er niet aan denken dat Robert M. vrij rondloopt, maar dat is de tol die je moet betalen als je de wet correct toepast.'


Het kantoor Anker & Anker heeft de film inmiddels gezien. 'Ze waren er heel blij mee. Het enige wat ze vroegen, was of we de ogen van M., in het begin even te zien tijdens de pro-formazitting, wilden voorzien van een balkje.' Ook de ouders van de slachtoffers hebben de film al in een besloten vertoning kunnen bekijken.


Hoe reageerden die?

Mok: 'We hebben met de gemeente Amsterdam en het Openbaar Ministerie afgesproken dat we niet naar buiten brengen hoe de sfeer tijdens die vertoning is geweest.'


Robert M. de zaak


Na een melding uit de VS over kinderporno die uit Nederland afkomstig is, wordt eind 2010 de 27-jarige Robert M. opgepakt. Hij blijkt enkele tientallen jonge kinderen te hebben misbruikt op verschillende kinderdagverblijven in Amsterdam. Robert M. bekent 83 gevallen van ernstig seksueel misbruik van jonge tot zeer jonge kinderen. Op 17 maart 2011 begint onder grote me-diabelangstelling in de zwaarbeveiligde Amsterdamse Bunker het proces dat ruim twee jaar zal duren. Op 26 april 2013 wordt Robert M. in hoger beroep veroordeeld tot 19 jaar cel en tbs met dwangverpleging.





Deze documentaire wordt op 1/10 uitgezonden door NCRV Dokument, om 20.25 uur op Nederland 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden