NIEUWSverpleeghuizen

Advocaat stelt zorgminister ultimatum: gun verpleeghuisbewoners meer vrijheden

De strijd om meer vrijheden voor verpleeghuisbewoners is een nieuwe, juridische fase ingegaan. Advocaat, Liesbeth Zegveld, heeft namens familieleden van verpleeghuisbewoners zorgminister Hugo de Jonge per brief een ultimatum gesteld.

Zoon Siebe Bijma praat met zijn 91-jarige vader, die het verpleeghuis niet mag verlaten.Beeld Harry Cock / de Volkskrant

Als De Jonge niet voor woensdag ‘duidelijk communiceert dat de zorginstellingen de fundamentele mensenrechten van bewoners en familie hebben te respecteren’, begint zij namens familieleden van verpleeghuisbewoners een procedure tegen de Staat. Ook de Haagse advocaat Jan-Koen Sluijs heeft concrete plannen in die richting.

Eerder deze week dreigde de cliëntenraad van het Amsterdamse verpleeghuis Vondelstede via de rechter ruimere bezoekmogelijkheden en meer bewegingsvrijheid voor te bewoners te zullen afdwingen. Amsta, de zorgorganisatie waaronder Vondelstede valt, heeft daarop vrijdag de regels verruimd.

De vragen die onder al dit juridisch wapengekletter liggen zijn in hoeverre zorgorganisaties vrijheden van bewoners mogen opgeven om het coronavirus buiten de deur te houden, en in welke mate zij daarin strenger mogen zijn dan de richtlijnen van het RIVM. Organisaties als branchevereniging Actiz en Verenso, de wetenschappelijke vereniging van specialisten ouderengeneeskunde hebben op basis van die richtlijnen een handreiking geschreven om de regels te vertalen naar de praktijk.

IJsje eten

In die handreiking staat bijvoorbeeld dat ouderen sinds 25 mei het verpleeghuis mogen verlaten en dat verpleeghuizen sinds maandag zelf kunnen bepalen hoeveel en hoe vaak bewoners bezoek krijgen. En hoewel Actiz zorginstellingen oproept die ruimte maximaal te benutten, blijven veel verpleeghuizen daarvoor huiverig: de afgelopen maanden hebben laten zien hoe desastreus een uitbraak kan uitpakken in een gebouw waar veel van de meest kwetsbare in de samenleving bij elkaar wonen.

Zodoende blijft voor verpleeghuisbewoners uit het hele land ongelimiteerd bezoek een vage herinnering, en een ijsje eten op een terras uit den boze – zij mogen niet (onbegeleid en/of onbeperkt) het verpleeghuis verlaten.

‘Echt van de gekke’, vindt advocaat Zegveld. ‘Ik weet niet waar die maatregelen vandaan komen, maar er is geen enkele juridische grondslag voor.’ Discriminatoir bovendien, zegt Zegveld, omdat deze vrijheidsbeperkingen nu alleen gelden voor ouderen, zelfs voor ouderen die een woning huren in een zorginstelling. ‘Als zij bij hun kind een verjaardag willen vieren, moet dat gewoon kunnen, en moeten zij zo lang kunnen blijven als ze zelf willen. Dit zijn geen kleuters. Zet ze niet weg als een andere groep. Zij gedragen zich net als ieder ander verantwoord.’

Rechten van de Mens

Volgens Zegveld schenden de maatregelen op drie punten het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Mensen mogen niet zonder goede reden in hun vrijheid van beweging worden beperkt, mensen hebben het recht op een familieleven (door de strikte bezoekregels te veel beknot) en de ‘onmenselijke en vernederende’ manier van sterven (ook in deze fase gelden strenge visiteregels) is in strijd met het verbod op een mensonterende behandeling.

Minister De Jonge zei op de wekelijkse persconferentie in Den Haag dat hij ‘het niet oneens is met de observatie dat grondrechten aan de orde zijn'. Hij zegt daarom snel met Zegveld in gesprek te willen. ‘Waar een verpleeghuis ruimte kan bieden, moet het ook ruimte bieden.’

Hoogleraar gezondheidsrecht Johan Legemaate (Universiteit van Amsterdam) denkt dat juridische procedures inmiddels tot iets kunnen leiden. ‘Waar in het begin van de coronacrisis de situatie evident zo ernstig was dat noodmaatregelen noodzakelijk waren, zal een rechtszaak er nu over gaan of ze nog proportioneel zijn en of de regels van verpleeghuizen ten opzichte van elkaar mogen verschillen. Hoe die rechterlijke afweging uitvalt, maakt ons allemaal nieuwsgierig.’

Maar volgens Aart Hendriks, hoogleraar gezondheidsrecht in Leiden, is het geen gegeven dat de rechter een klager gelijk geeft. ‘Hoewel instellingen in de rechten van hun bewoners treden, vrees ik dat de angst voor het virus dusdanig in de poriën van de samenleving zit, dat een rechter de maatregelen het voordeel van de twijfel zal gunnen’. De kans op besmetting is immers nog altijd aanwezig, en anders dan wanneer mensen thuis wonen, brengt dat grote risico’s met zich mee. ‘Dan moet je alle bewoners op hun kamer gaan opsluiten, dat is al helemaal geen pretje.’

Naar buiten? De deur van het verpleeghuis zit op slot

Bezoek in verpleeghuis mag weer, maar kan nog lang niet altijd: ‘Ik zou bijna aangifte willen doen wegens diefstal van mijn moeder’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden