Advocaat-generaal aan Hoge Raad: Heringa terecht veroordeeld tot celstraf voor hulp bij zelfdoding

Het gerechtshof in Den Bosch heeft de 76-jarige Albert Heringa uit Bennekom eind januari terecht veroordeeld tot een voorwaardelijke gevangenisstraf van zes maanden voor het helpen bij de zelfdoding van zijn 99-jarige moeder in juni 2008. Dat advies heeft de advocaat-generaal dinsdag uitgebracht aan de Hoge Raad. Hij verwierp alle zeven argumenten waarmee de advocaten van Heringa om vernietiging van het vonnis hadden gevraagd.

Albert Heringa, hielp zijn moeder met euthanasie.

Een van de belangrijkste  cassatieklachten van de verdediging was dat Heringa zich  in een noodsituatie bevond en zich dus kan beroepen op overmacht.  Advocaat-generaal Edwin Bleichrodt veegde echter alle argumenten van tafel en adviseert om het vonnis van het gerechtshof in Den Bosch gewoon in stand te houden.

De conclusie van de advocaat-generaal  is een onafhankelijk advies aan de Hoge Raad in Den Haag, die naar verwachting op 12 februari uitspraak doet. In de meeste gevallen neemt het hoogste rechtscollege van het land het advies van de advocaat-generaal over. Maar uitgerekend in de zaak-Heringa gebeurde dat al eens eerder niet: bij de eerste cassatie in 2016 vond de advocaat-generaal nog dat  Heringa vanwege ‘overmacht’ niet strafbaar was. Maar de Hoge Raad nam dat advies niet over en verwees de zaak terug naar het Hof in Den Bosch.

Het gerechtshof in Den Bosch velde eind januari een hard oordeel over Heringa. Hij had geen 130 pillen door de vla mogen roeren, waarmee zijn moeder zich van het leven beroofde. Ook vond het Hof dat hij onzorgvuldig had gehandeld door al weg te gaan uit het verzorgingstehuis toen zij nog niet was overleden.

Heringa ging in cassatie tegen het arrest van het Hof in Den Bosch. Volgens zijn advocaat Willem Anker had hij uit overmacht gehandeld. De zoon was in een spagaat en ‘een conflict van plichten’ aanbeland, betoogde Anker: enerzijds was daar de wettelijke plicht van een burger en niet-arts om geen hulp bij zelfdoding te verlenen, anderzijds was daar de morele plicht van de zoon om zijn moeder te helpen bij een waardige, humane en pijnloze dood.

Malariapillen in de vla

Ruim tien jaar geleden hielp Heringa zijn 99-jarige moeder bij haar zelfverkozen dood. Op 7 juni 2008 mengde hij zo’n 130 malaria-, slaap- en antibraakpillen door de vla. Zijn moeder lepelde de dodelijke vla zelf op, dronk een glas Martini en stierf een vredige dood.

Die omstreden hulp bij de zelfdoding van zijn moeder kwam pas twee jaar later aan het licht, toen de  documentaire De laatste wens van Moek op televisie werd uitgezonden. Het Openbaar Ministerie voelde zich genoodzaakt in actie te komen. Want hulp bij zelfdoding is alleen voorbehouden aan een arts, onder strikte voorwaarden van de euthanasiewetgeving.

Sindsdien zijn er meerdere rechterlijke uitspraken geweest over de zaak-Heringa. In 2013 oordeelde de rechtbank van Zutphen dat Heringa wel strafbaar was, maar kreeg hij geen straf opgelegd vanwege de bijzondere ‘omstandigheden’. In 2015 zei het gerechtshof in Arnhem dat hij niet strafbaar was vanwege ‘overmacht’.

In deze noodsituatie was Heringa opgezadeld met een conflict van plichten: zijn wettelijke plicht om als niet-arts geen hulp te verlenen bij zelfdoding en zijn morele plicht om zijn moeder een waardige en humane dood te gunnen. Het OM, dat steeds een voorwaardelijke gevangenisstraf van drie maanden heeft geëist, ging in cassatie.

In 2016 gaf de advocaat-generaal het advies aan de Hoge Raad dat Heringa niet strafbaar was vanwege overmacht. Volgens hem had het Hof van Arnhem dus een juridisch correct vonnis geveld. De Hoge Raad nam dat advies echter niet over. In 2017 oordeelde de hoogste rechter in Nederland dat het Hof in Arnhem zijn vonnis onvoldoende had gemotiveerd. Alleen in uitzonderlijke gevallen kan een beroep worden gedaan op ‘overmacht’.

Mokerslag

De zaak werd terugverwezen naar het gerechtshof in Den Bosch. Dat velde eind januari een onverwacht hard vonnis: zes maanden voorwaardelijke celstraf. Die straf was twee keer zo zwaar als het OM had geëist. Het vonnis kwam aan als een mokerslag bij Heringa, zijn advocaten en tientallen sympathisanten in de rechtszaal.

Zijn advocaat Willem Anker noemde ‘de toon, sfeer en kleur van dit arrest buitengewoon hard en kil’. Heringa zelf voelde zich behandeld ‘als een crimineel’. Hij sprak van ‘jojo-rechtspraak’: de uitspraken van de rechters springen alle kanten uit. Niet alleen gaapte er een brede kloof tussen de arresten van de gerechtshoven in Arnhem en Den Bosch, die nog geen zeventig kilometer van elkaar liggen. Ook was het vonnis van de Bossche rechters veel zwaarder dan de uitspraak van de rechtbank in Zutphen, waarmee de lange rechtsgang was begonnen.

Heringa ging in cassatie bij de Hoge Raad. ‘De strijd is nog niet afgelopen’, zei hij kort na het arrest in Den Bosch. ‘Het gaat niet om mij, maar om de zaak en de aandacht voor een voltooid leven. Ik ga door tot de laatste snik.’

Wat de zaak na tien jaar extra schrijnend maakt, is dat Heringa in de huidige euthanasiepraktijk nooit in zijn ‘noodsituatie’ terecht was gekomen. Want tegenwoordig zijn artsen meer geneigd om hulp bij euthanasie te verlenen als er sprake is van een combinatie van ouderdomsklachten, ook wel ‘voltooid leven’ genaamd. Ook geestelijk lijden (en niet alleen ondraaglijk en uitzichtloos lijden) wordt tegenwoordig steeds meer aanvaard als criterium voor euthanasie, al is dat formeel nog niet in nieuwe wetgeving verankerd. D66 heeft dat al eerder aangekaart, maar moet in de huidige coalitie met ChristenUnie en CDA even pas op de plaats maken.

Albert Heringa, zijn moeder en een humane dood

‘Ik voel me behandeld als een echte crimineel’, zei Albert Heringa na het keiharde vonnis van het gerechtshof in Den Bosch eind januari.

Heringa zat ‘in een spagaat’ tussen de wettelijke plicht dat hij zijn 99-jarige moeder niet mocht helpen bij haar zelfdoding en zijn morele plicht om ‘Moek’ een waardige, humane en pijnloze dood te gunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.