NieuwsTRAMSCHUTTER

Advocaat: ‘Geef Gökmen T. tbs, geen levenslang’

Gökmen T. (38) moet niet veroordeeld worden tot levenslang, zoals het Openbaar Ministerie voorstelt. Geef hem een gevangenisstraf met gedwongen tbs-behandeling, betoogde André Seebregts, de advocaat van de tramschutter, vrijdag voor de Utrechtse rechtbank in zijn pleidooi.

Advocaat André Seebregts.Beeld ANP

Een levenslange gevangenisstraf voor Gökmen T. is in strijd met de mensenrechten als hem daarbij geen uitzicht wordt geboden op een terugkeer in de maatschappij, zegt Seebregts. Daarover heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens zich volgens de advocaat duidelijk uitgesproken.

T. wordt ervan verdacht op 18 maart 2019 een aanslag te hebben gepleegd op een Utrechtse tram. Het Openbaar Ministerie acht viervoudige moord met een terroristisch oogmerk bewezen en eiste donderdag levenslang tegen de tramschutter. Met die straf zou de maatschappij volgens de officier van justitie optimaal beschermd worden tegen deze zeer gevaarlijke verdachte.

Zijn advocaat is het niet met deze redenering eens. Bij andere gevaarlijke verdachten, zoals bijvoorbeeld de moordenaar van Anne Faber, koos de rechter juist niet voor levenslang, omdat daarbij het gevaar bestaat dat de veroordeelde op termijn onbehandeld terugkeert in de maatschappij. Bij levenslang wordt immers na 25 jaar beoordeeld of de gestrafte in aanmerking komt voor resocialisatie.

En terugkeren in de maatschappij kan T. zeker niet zonder behandeling, zo oordeelde het Pieter Baan Centrum, dat de verdachte heeft onderzocht. ‘Anders is het gevaar voor herhaling te groot. En die behandeling moet in een verplicht kader plaatsvinden, omdat T. niet coöperatief is.’

Het een of het ander

Levenslang en tbs gaan niet samen, het is het één of het ander, zei Seebregts. ‘Bij tbs met dwangverpleging is er in elk geval geen kans dat hij onbehandeld vrijkomt. En als bij de behandeling blijkt dat het herhalingsgevaar niet omlaag is te krijgen, komt hij niet vrij. Het zal sowieso een lange tbs-behandeling zijn.’ Daarom pleit de advocaat voor het opleggen van ‘een tijdelijke gevangenisstraf en een lange tbs-periode’.

Seebregts zei dat het ongemakkelijk voelt om tbs te bepleiten, mogelijk tegen de wil van zijn cliënt. In een afgeluisterd gesprek in de gevangenis met zijn familie heeft T. gezegd dat hij wat hem betreft levenslang krijgt, omdat hij het binnen de muren beter toeven vindt dan in de ‘smerige’ buitenwereld.

‘Maar geen enkele cliënt heeft baat bij levenslang’, zei de advocaat. ‘Als deze verdachte echt heeft bedoeld dat hij levenslang wil, dan nog kun je zeggen dat hij daar geen weloverwogen oordeel over kan hebben. Zijn zwakbegaafdheid belemmert hem in het maken van keuzes, hebben ook de onderzoekers van het Pieter Baan Centrum geoordeeld. Wil deze cliënt ooit terugkeren in de maatschappij, dan is tbs de enige optie. Dat is ook waarom ik de opdracht heb om hem te verdedigen.’

Het proces tegen de tramschutter is ook in dit opzicht opmerkelijk. Ondanks ‘de nodige pogingen’ die Seebregts daartoe heeft gedaan, heeft hij zijn cliënt niet één keer kunnen spreken. T. heeft vanaf het begin van het proces duidelijk gemaakt dat hij de rechtbank veracht en geen advocaat wil. Eerder deze week spuugde hij naar Seebregts, die hem tegen zijn zin is toegewezen als raadsman.

‘Vieze ketters’

Vrijdag bij zijn binnenleiding in de rechtszaal riep T.: ‘Vieze ketters’. Aan het begin van de zitting spuugde hij naar de voorzitter van de rechtbank, die daar opvallend onderkoeld op reageerde. Terwijl een rechtbankmedewerker zijn tafel schoonpoetste en T. door een groep parketpolitiemensen uit de zaal werd weggeleid, praatte de rechter gewoon door.

Toen T. in de afgeschermde ruimte plaatsnam voor het scherm met videoverbinding, zei de rechter tegen hem: ‘U spuugt, omdat u de rechtbank niet erkent en uw raadsman niet erkent. Wat u vooral laat zien, is dat het voor u zwaar is. Het lijkt me niet mis als tegen u levenslang wordt geëist. Wat is uw reactie op die eis?’

T: ‘Ik pis op jullie allemaal, hoerenkinderen.’

De rechter: ‘Is dat alles wat u te zeggen heeft?’

T: ‘Doe de groeten aan je moeder.’

De rechter: ‘Ik neem het in overweging.’

‘Deze cliënt heeft de afgelopen week gedrag vertoond dat redelijk schokkend is’, zegt Seebregts. ‘Veel van ons werden er een beetje stil van, ik in ieder geval. Toch is het belangrijk dat ook in de zaak van meneer T. het recht moet worden toegepast als in alle andere zaken.’

‘Daar hoeft u de rechtbank niet van te overtuigen’, antwoordde de rechter.

Contra-indicatie

Seebregts betoogt dat het anti-sociale gedrag van zijn cliënt deels wordt veroorzaakt door zijn stoornis. ‘Daar kan hij niet zo veel aan doen.’

De advocaat haalde de rapportage van het Pieter Baan Centrum aan. ‘De onderzoekers denken dat T. de aanslag niet heeft gepleegd voor Allah of voor de moslims. Zijn stoornis heeft bijgedragen aan zijn gedrag. Dat geeft juist mogelijkheden om hem te behandelen. Bovendien beoordeelde het Pieter Baan Centrum hem als verminderd toerekeningsvatbaar. Dat gaat niet goed samen met levenslang.’

Ook zijn lage IQ is een contra-indicatie voor levenslang, vervolgde de advocaat. ‘Mijn cliënt zei dat hij de koning of de koningin wilde zien. Hij vroeg niet om de premier of minister van defensie. De koning is immers in sprookjes de baas van het land. Dat is het niveau van de man die terecht staat. Hij functioneert op zwakbegaafd niveau.’

De rechter doet 20 maart uitspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden