Advocaat: Breivik wordt rolmodel

De Noorse terrorist werkt volgens zijn oud-raadsman ook vanuit de cel nog door aan zijn 'politieke project'.

AMSTERDAM - De Noorse terrorist Anders Breivik, die een gevangenisstraf van 21 jaar uitzit wegens terreuraanslagen waarbij 77 mensen om het leven kwamen, is een cultfiguur aan het worden in verschillende extremistische kringen over de wereld. Daarvoor heeft zijn voormalig advocaat Geir Lippestad gewaarschuwd.


'Als je beelden ziet uit Rusland, de Verenigde Staten, Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Griekenland, Zweden of andere landen waar hij aanhangers heeft, blijkt dat hij tot een rolmodel uitgroeit', schrijft de advocaat in zijn recent verschenen boek over de Breivik-zaak.


De advocaat wijst erop dat Breivik in de gevangenis fulltime met zijn 'politieke werk' bezig is en contacten onderhoudt met totalitaire groepen in Europa. De terrorist heeft een duidelijk strategische lijn gevolgd vanaf het schrijven van zijn 1.518 pagina's lange manifest en het plegen van de aanslagen tot aan deze laatste - misschien wel belangrijkste - fase, denkt Lippestad.


Want de bekendheid die hij kreeg door de massamoord op het eiland Utøya en de aanslag in Oslo helpen hem in deze laatste fase, waarin hij vanuit de gevangenis werkt aan de opbouw van een extremistisch netwerk.


'Tijdens de rechtszaak heeft hij vaak tegen mij gezegd dat hij steeds meer aanhangers zal krijgen. Zijn politieke project, of hoe je dat moet noemen, is nog niet voorbij.'


Ondanks Breiviks eigen claims bleek tijdens de rechtszaak dat hij voor de aanslagen geen deel uitmaakte van extremistische netwerken. Maar na zijn veroordeling is hij in de gevangenis benaderd door meerdere groepen en individuen, onder wie de Duitse neo-nazi Nick Greger van de Orde 777 en Russische extremisten die een steunnetwerk oprichtten.


Breivik zit zijn straf uit in de streng beveiligde Ila-gevangenis. Tot voor kort had hij daar de beschikking over een laptop zonder internet, en kon hij net als iedere gevangene in Noorwegen ongelimitieerd corresponderen met de buitenwereld via brieven, zolang deze niet direct tot geweld of een criminele activiteit aanzetten.


Inmiddels is zijn laptop geconfisqueerd en de hoeveelheid post die hij mag sturen en ontvangen sterk beperkt. Dat hij niettemin het recht heeft om met de buitenwereld te communiceren, noemt Lippestad jammer, maar onvermijdelijk in een rechtsstaat waar de vrijheid van meningsuiting geldt.


De waarschuwing van Lippestad is terecht, zegt de Noorse terrorisme-expert Jacob Ravndal, die onderzoek doet naar rechts-extremistische netwerken en de idealisering van Breivik. 'Het is te vroeg om te zeggen of hij een cultfiguur is, maar hij heeft zeker potentie.'


Breivik was geïnspireerd door de 'counterjihad', een beweging die zich afzet tegen de islam, maar volgens Ravndal is er in die stroming niet veel steun voor de Noor. 'Prominente figuren in de beweging hebben zich van hem en zijn methoden gedistantieerd.'


Voetstuk

De heldenverering van de massamoordenaar komt dan ook vooral voor in traditionele extreem-rechtse bewegingen als militante neo-nazi's en white-powergroeperingen, zegt Ravndal. 'Sommige wijzen hem af omdat hij blanke mensen heeft vermoord, maar anderen hebben hem op een voetstuk gehesen omdat hij tot actie durfde over te gaan om zijn punt te maken.'


Zijn populariteit kan de komende tijd verder groeien, denkt Ravndal, omdat Breivik aansluit bij de trend dat extreem-rechtse groepen die zich traditioneel op Joodse complottheorieën focussen, zich nu ook steeds meer bezighouden met andere onderwerpen, zoals moslimimmigratie.


Meer nog dan zijn ideeën is het vooral het extreme geweld waarvoor hij verantwoordelijk is dat zijn aanhangers aanspreekt, denkt de terrorisme-expert, die benadrukt dat het moeilijk is in te schatten hoe groot zijn aanhang precies is.


'Er circuleren honderden fanvideo's en er is een twintigtal blogs die volledig aan hem zijn gewijd, maar die zijn allemaal anoniem. Alleen in Rusland wordt hij openlijk gesteund door verscheidene extreem-rechtsen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden