Interview Johan Remkes over stikstofproblematiek

Adviseur Remkes: ‘Stikstofprobleem verdraagt geen pappen en nathouden’

Na Ed Nijpels, voorzitter van het Klimaatberaad, springt nu een tweede prominente VVD’er op de bres voor het milieu. Oud-minister Johan Remkes (68) maant zijn partijgenoten in het kabinet de 130 kilometer-bordjes langs de snelwegen maar weer te verwijderen. Economische belangen kunnen niet meer altijd prevaleren boven natuurbescherming, vindt de voorzitter van het Adviescollege Stikstofproblematiek.

Oud-minister en commissievoorzitter Johan Remkes tijdens de presentatie van het rapport met aanbevelingen hoe op korte termijn om te gaan met de stikstofproblematiek in Nederland. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Nijpels wordt de ‘klimaatpaus’ genoemd, vanaf vandaag bent u waarschijnlijk de ‘natuurpaus’.

‘Ik zit niet als VVD’er in deze commissie, net zo min als de andere commissieleden hun politieke partij of hun organisatie vertegenwoordigen. In liberale kringen zal er ongetwijfeld wat gevloekt worden en gemopperd: ‘Hoe kan die Remkes dit nou aanbevelen?’, maar dat vind ik prima.’

De VVD-ministers van Infrastructuur zijn juist zo trots op hun 130-km-bordjes

‘Inzake de maximumsnelheid wil ik benadrukken dat niet alle noodmaatregelen structureel hoeven zijn. Als heel Nederland over een aantal jaar elektrisch rijdt is snelheidsbeperking niet meer nodig. Zelfs Mark Rutte heeft gezegd dat de VVD straks niet meer de vroem- maar de zoempartij is.’

U kreeg vandaag applaus van Kamerleden. ‘Kraakhelder, ‘revolutionair’ … Maar als er pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden, geeft de politiek vaak niet thuis.

‘Daarom roep ik alle betrokkenen op dit probleem te benaderen zonder taboes. Want als de ene partij zegt: daar mag je niet aan zitten, en de andere partij zegt: ja, maar dáár mag je niet aankomen, dan blijft Nederland in een klem zitten. Kies alsjeblieft niet voor pappen en nathouden, want dan wordt het probleem niet opgelost. Dat is een breed gedeeld gevoel en ik hoop wel dat de politiek dat oppakt.’

VVD-minister Cora van Nieuwenhuizen van Verkeer zei in verband met de vertraagde opening van vliegveld Lelystad dat er een list verzonnen moest worden om het stikstofarrest te omzeilen. Wat vindt u daarvan?

‘Toen dacht ik direct: die list hebben we al gehad, namelijk de Programmatische Aanpak Stikstof. Dat was al een Plan B, laat ik het daar maar op houden. En een nieuw Plan B , in de zin van: zoek het in de juristerij, dat is geen oplossing. De Nederlandse politiek zal nu daadwerkelijk het keuzevraagstuk onder ogen moeten zien en zal dus aan de slag moeten.’

D66 heeft onlangs een oplossing aangedragen: het halveren van het aantal kippen en varkens in Nederland. Dat plan neemt u niet over in uw advies. Waarom niet?

‘In de veehouderij is dat D66-voorstel mentaal heel slecht gevallen. Daarmee worden namelijk ook de goedwillende veehouders getroffen, degenen die wel in milieumaatregelen hebben geïnvesteerd. Daarom zijn wij tegen generieke maatregelen voor de veehouderij. Die zouden perverse prikkels geven, want de milieuprestaties per boerenbedrijf verschillen sterk. Het is ook veel effectiever om specifiek bedrijven te saneren die in de buurt van Natura 2000-gebieden liggen.’

Carola Schouten tijdens een toespraak van oud-minister en commissievoorzitter Johan Remkes tijdens de presentatie van het rapport over de stikstofproblematiek in Nederland. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Landbouworganisatie LTO zoekt de oplossing meer in het schrappen van een aantal beschermde natuurgebieden. In uw rapport sluit u dat voor de lange termijn ook niet uit, lijkt het.

‘Dat is een misverstand. LTO-voorzitter Marc Calon weet ook wel dat dit op korte termijn geen soelaas biedt. Voor de lange termijn zeggen wij als commissie tegen het kabinet: ga eens na welke vrijheden de Brusselse regelgeving biedt en hoe men daar in het buitenland mee omgaat. Nederland is niet geheel te vergelijken met Duitsland en de meeste andere landen: dat de stikstofnormen hier eerder knellen, komt vooral doordat de afstanden hier korter zijn en bedrijvigheid en natuur dichter op elkaar zitten.’

U schrijft dat het Rijk voldoende financiële middelen ter beschikking moet stellen voor warme sanering van boerenbedrijven. Om hoeveel geld gaat dat?

‘Het gaat om vrij stevige bedragen, maar wij konden geen concreet bedrag noemen, want dat zou een complete slag in de lucht zijn.’

Het stikstofvraagstuk raakt ook grote, infrastructurele projecten. Dan is het kabinet al gauw geneigd de ‘ADC-toets’ toe te passen: het (ontbreken van) alternatieven, dwingende redenen van maatschappelijk belang en compensatie voor schade aan de natuur. Hoe dwingend is het belang Lelystad Airport snel te openen?

‘Vooropgesteld: wij hebben niet naar individuele projecten gekeken. Dan waren we nog vijf jaar bezig geweest. Lelystad Airport kan ik niet beoordelen. Heel veel ogen zijn hierop gericht, maar het kabinet moet niet denken dat de ADC-toets een makkelijke vluchtroute is. Ik denk dat veel minder projecten via die route alsnog doorgang kunnen vinden dan het kabinet misschien hoopt.’

Lees meer over de stikstofproblematiek

De  overschrijding van de Nederlandse stikstofuitstoot dwingt het kabinet tot maatregelen die tot voor kort nog politiek ondenkbaar waren. Verlaging van de maximumsnelheid op de snelwegen en een forse sanering van de veehouderij lijken plotseling onontkoombare keuzes, nu ook de regeringspartijen de noodzaak van ‘noodmaatregelen’ omarmen. 

Wat moet de landbouw volgens de adviescommissie van Remkes doen om uit de stikstofcrisis te komen? Op het verder inkrimpen van de veestapel mag bij dit kabinet niet langer een taboe rusten, blijkt uit zijn woensdag gepresenteerde rapport.

De Raad van State oordeelde eerder dit jaar dat projecten die door hun nieuwe uitstoot van stikstof de neerslag daarvan op een natuurgebied verhogen, voortaan niet zomaar zijn toegestaan. Sindsdien liggen veel bouwplannen in Nederland stil. In de politiek gaan stemmen op om de veestapel te beperken. Hoe schadelijk is stikstof eigenlijk? Zes vragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden