nieuwsRaad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming

Adviesraad: hoge werkdruk gevangenismedewerkers leidt tot onveiligheid en bemoeilijkt re-integratie

Medewerkers van gevangenissen worden zwaar overbelast. Daardoor ontstaan spanningen in de inrichtingen, staat de veiligheid onder druk en komt een goede re-integratie in gevaar. Dat concludeert de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) in een advies aan minister Dekker (Rechtsbescherming).

Gevangenis De Schie in Rotterdam. Beeld ANP

De afgelopen jaren is het werk van gevangenismedewerkers zwaarder geworden. Naast hun gewone werk – zoals het begeleiden van gedetineerden en het uitvoeren van visitaties en celinspecties – moeten zij het gedrag van gevangenen uitgebreid schriftelijk beoordelen. Op die manier kunnen leidinggevenden bepalen welke privileges gevangenen krijgen. Ook moeten medewerkers verslagen maken ‘over allerlei voorvallen, incidenten en omstandigheden in de inrichting’.

Door de administratieve lasten komen andere essentiële taken van de medewerkers in het geding, concludeert de RSJ, een belangrijk adviesorgaan van de overheid. Zo is er nauwelijks tijd meer om een band met de gevangenen op te bouwen. Dat is nodig om hen voor te bereiden op hun terugkeer in de maatschappij en om incidenten te kunnen voorkomen. Omdat een goed registratiesysteem voor incidenten binnen de gevangenismuren ontbreekt, is onbekend of het aantal ongeregeldheden toeneemt.

Een van de belangrijkste oorzaken van onrust binnen de gevangenismuren is volgens de RSJ de aanwezigheid van contrabande. Drugs en telefoons worden onder meer met drones ingevlogen of verpakt in tennisballen over de muren van de luchtplaats gegooid. Gedetineerden met een licht verstandelijke beperking worden ook geregeld ingezet om drugs de gevangenis in te krijgen. Sommigen zouden worden bedreigd, afgeperst en mishandeld.

‘Voor het inrichtingspersoneel is het moeilijk ‘de grote jongens’ te pakken, aangezien die misbruik lijken te maken van kwetsbare groepen binnen de PI’, aldus de RSJ. Ook zouden medewerkers door tijdgebrek onvoldoende toekomen aan drugscontroles en inspecties.

Verharding

‘Er heerst een cultuur binnen gevangenissen waarin drugs en telefoons een dominante factor zijn’, zegt Paul van de Beek, raadslid van de RSJ en strafrechter. ‘Dat levert onveilige situaties voor gedetineerden op. Vaak zijn mensen in voorlopige hechtenis aan het afkicken. Dan komen ze in een gevangenis en zijn drugs het eerste dat ze krijgen aangeboden. Dat bemoeilijkt de re-integratie.’

Een ander gevolg van de overbelasting van medewerkers is dat gedetineerden meer en meer hun toevlucht zoeken tot het officiële klachtensysteem. Het aantal klachten stijgt al jaren, terwijl het aantal gedetineerden daalt. Volgens de RSJ is het stelsel van beklag en beroep inmiddels ‘verstopt geraakt’ en is er sprake van ‘een verharding van de verhoudingen binnen detentie’.

‘Ruzies of meningsverschillen die vroeger misschien in overleg tussen personeel en gedetineerden werden opgelost, komen nu vaker bij de beklag- en beroepsrechter’, aldus de RSJ. Ook zijn er signalen dat steeds meer gevangenen ‘klagen om het klagen’. Door veel officiële klachten in te dienen over allerlei futiele zaken – van te koud eten tot te droge sinaasappels – frustreren zij het systeem. Daardoor kunnen ook belangrijke klachten niet meer binnen een redelijke termijn worden afgedaan.

Om de problemen het hoofd te bieden beveelt de RSJ aan gevangenismedewerkers in de toekomst meer tijd te geven voor hun omgang met gedetineerden. Er moet een adequaat registratiesysteem komen voor geweld tegen medegedetineerden en personeel. Ook moet een proef worden gedaan waarbij gevangenen die een klacht willen indienen griffierechten moeten betalen, om zo het aantal onzinnige klachten te verminderen.

Wetsvoorstel

Wat de zaken in de gevangenissen verder bemoeilijkt is dat gedetineerden in toenemende mate kampen met verslavingen, psychische problematiek en verstandelijke beperkingen. Daardoor is ook sprake van meer agressie. Niet alle medewerkers hebben volgens de RSJ de vaardigheden om met deze mensen om te gaan. De Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) heeft geld vrijgemaakt voor opleidingen. ‘Maar het is de vraag of dat voldoende is’, aldus Van de Beek.

Gevangenen die over de schreef gaan, komen daar nu nog vaak mee weg. Als de Eerste Kamer instemt met een wetsvoorstel van minister Dekker, gaat dat volgend jaar veranderen. Gedetineerden komen dan niet meer automatisch vrij als ze tweederde van hun straf hebben uitgezeten, maar moeten hun voorwaardelijke invrijheidstelling ‘verdienen’ door zich goed te gedragen. Het beoordelen van dat gedrag komt voor rekening van de penitentiair inrichtingswerkers, die het nu al te druk hebben.

‘We vertrouwen erop dat de minister zijn doelstelling om gevangenen beter te laten re-integreren wil uitvoeren’, zegt RSJ-raadslid Van de Beek. ‘Maar we zien ook dat de druk op het personeel in gevangenissen zo groot is dat we aarzelingen hebben of het gaat lukken.’

Minister Dekker zegt in een reactie dat signalen over de hoge werklast bij gevangenismedewerkers bij hem bekend zijn. De DJI werkt volgens hem ‘hard aan een duurzame vermindering van de werkdruk’ en is bezig met een grootschalige werving van nieuw personeel. Het registratieproces van incidenten wordt volgens Dekker ‘nog altijd verbeterd’. ‘Dat gedetineerden soms een ‘verborgen’ gevoel van onveiligheid ervaren is bekend en tegelijkertijd niet eenvoudig waarneembaar of meetbaar’, aldus Dekker. ‘Dit wordt in werkoverleggen bespreekbaar gemaakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden