NIEUWSASIEL

Adviescommissie: optie vliegtuig moet mogelijk worden voor asielzoekers in acuut gevaar

Luchtvaartmaatschappijen zouden asielzoekers die acuut gevaar lopen niet per definitie mogen weigeren. Dat staat in een rapport van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) dat volgende week naar de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid wordt gestuurd.

Marechaussee patrouilleert op Schiphol.Beeld ANP

Volgens het rapport, dat in handen is van Bureau Buitenland (NPO Radio 1) en is ingezien door de Volkskrant,  is momenteel ‘een sluitend systeem ontstaan’ waarbij commerciële vervoerders bijdragen aan de effectiviteit van grenscontroles, een taak die is voorbehouden aan de overheid. 

Voor asielzoekers is het praktisch onmogelijk geworden om per vliegtuig de Europese Unie te bereiken. Passagiers die niet aan de vereisten voldoen, worden door luchtvaartmaatschappijen stelselmatig geweigerd. Dit doen zij om strafrechtelijke vervolging te ontlopen. Op het vervoeren van zogeheten ‘onjuist gedocumenteerde passagiers’ staan straffen in de vorm van hoge boetes en, in theorie, zelfs gevangenisstraffen voor personeelsleden.

De ACVZ, een onafhankelijk orgaan dat de overheid adviseert op het gebied van vreemdelingenzaken, vindt dat luchtvaartmaatschappijen voortaan verplicht moeten worden contact op te nemen met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) als een asielzoeker in acute nood zich bij de balie meldt. Die kan beoordelen of de persoon in aanmerking komt voor een transfer naar Nederland. De boeteclausule komt dan te vervallen.

De mogelijkheid om als luchtvaartmaatschappij de IND te consulteren bestaat nu al, maar omdat het geen verplichting is wordt er in de praktijk geen gebruik van gemaakt. De IND wil voor publicatie van het rapport niet reageren.

Registratie

De adviescommissie vindt ook dat de overheid luchtvaartmaatschappijen moet verplichten te registreren hoeveel passagiers jaarlijks worden geweigerd en op grond waarvan. Dit gebeurt nu niet, waardoor landelijke cijfers ontbreken. Alleen KLM laat weten jaarlijks tussen de 4.000 en 4.500 reizigers per jaar te weigeren. Hoeveel asielzoekers hiertussen zitten is niet bekend.

Tot 2003 konden asielzoekers bij de Nederlandse ambassade in het buitenland aankloppen voor een machtiging tot voorlopig verblijf, op basis waarvan iemand per vliegtuig naar Nederland kon komen om asiel aan te vragen. Sinds die mogelijkheid niet meer bestaat, is het aantal mensen dat per vliegtuig afreist naar het beoogde asielland gereduceerd tot een gemiddelde van 180 per jaar.

‘Dit past in de discussie die al langer wordt gevoerd over het ontstaan van Fort Europa’, zegt Peter Rodrigues, hoogleraar immigratie aan de Universiteit Leiden. ‘Overheden zeggen: wij kunnen geen illegale migratie toestaan en moeten onze buitengrenzen afschermen. Maar het gevolg is dat mensen in nood nu niet via de legale route asiel kunnen aanvragen. Daardoor ontstaan allerlei illegale routes waarop mensen gevaar lopen en die voor mensensmokkelaars interessant zijn.’

Afrikaanse migranten op zoek naar een beter bestaan klimmen over een hek op de grens tussen Marokko en de Spaanse exclave Melilla, in een poging asiel te verkrijgen binnen de EU.Beeld AP

Rechtsbescherming

De bijdrage die luchtvaartmaatschappijen leveren aan de immigratiecontrole kan er volgens Rodrigues toe leiden dat de overheid haar plicht verzaakt om mensen in acute nood rechtsbescherming te bieden. ‘Vliegmaatschappijen worden gedreven door andere prikkels, namelijk een goede onderneming runnen en geld verdienen, terwijl de staat de plicht heeft om zich te houden aan mensenrechtenverdragen.’

Het consulteren van de Immigratie- en Naturalisatiedienst voorafgaande aan de vlucht kan bijdragen aan een betere rechtsbescherming van asielzoekers, maar Rodrigues zet vraagtekens bij de praktische haalbaarheid ervan. Op afstand is het lastig te onderzoeken of iemand de waarheid spreekt, zeker voor een organisatie die kampt met ondercapaciteit. ‘Er is geen dossier. En waar laat je die meneer of mevrouw in de tussentijd? Dit lijkt me bovendien een probleem dat je niet nationaal kunt oplossen, maar wat in samenspraak met andere Europese lidstaten moet gebeuren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden