Adviescommissie als politiek smeermiddel

Paul Rosenmöller, volgens de Tweede Kamer te royaal bezoldigd, is slechts een van de vele oud-politici die de regering raad verschaft....

Het ministerie van Sociale Zaken heeft aan twee hele werkdagen niet genoeg om een lijstje te leveren van adviescommissies, de medewerkers en hun bezoldiging.

'Dat is eerder een kwestie van een week dan van dagen', waarschuwt de woordvoerster van minister de Geus. Bij andere ministeries blijkt het samenstellen van een overzicht al even lastig.

Eenvoudiger te beantwoorden vinden de ministeries de vraag waarom er zo veel externe adviescommissies met oud-bestuurders en -politici worden ingesteld: 'Omdat een extern persoon over de grenzen van de verschillende departementen heen kan werken.' Of: 'De overheid worstelt met complexe problemen. Een ingevoerd iemand is effectiever als bijvoorbeeld partijen op één lijn moeten worden gebracht.'

Kunnen beleidsambtenaren het werk van de adviescommissies niet doen? Niet volgens Joan Leemhuis-Stout, voormalig commissaris van de koningin in Zuid-Holland en voorzitter van diverse adviescommissies. 'Er zitten mensen in die commissies die door hun achtergrond, expertise en ervaring afstand durven nemen en onafhankelijk denken. Een ambtenaar dient toch in eerste plaats de minister.' Het is ook handig dat de commissieleden al de weg kennen in de Haagse politiek.

Leemhuis-Stout is een typische commissie-hopper. Presenteerde ze enkele maanden geleden nog het rapport over de dualisering, deze herfst komt ze alweer met een evaluatie van het politiebestel. In de wereld van het politieke advies duiken nu eenmaal steeds dezelfde namen op.

Daarop klinkt luide kritiek. Het gaat om een 'nauw gesloten old boys network' van ongeveer honderd 'zwaargewichten', stelt GroenLinks, dat onderzoek heeft gedaan naar de adviescommissies en hun werking 'polderen in het kwadraat' noemt.

'Ze geven vaak quasi-deskundig advies. Ze worden eerder geselecteerd op hun vermogen als politiek smeermiddel', zegt Kamerlid Duyvendak, die het systeem vorig jaar aan de kaak stelde en er een Kamerdebat over begon.

De politieke commissies worden volgens hem vooral gebruikt om netelige politieke onderwerpen erdoor te krijgen. 'Als een commissie het zegt, heeft het de schijn van objectiviteit en volgen regering en parlement wel.' Zo worden moeilijke beslissingen als de Betuwelijn of gasboringen in de Waddenzee voorgekookt in de achterkamertjes.

Een hoge ambtenaar op een Haags ministerie heeft dezelfde indruk. 'Het is de bedoeling dat die oud-politici de mensen in hun eigen partij bewerken. Je koopt er com -mitment mee.' Duyvendak vindt dat een minister zelf de verantwoordelijkheid moet nemen voor een beslissing en daar in de Kamer openlijk over moet spreken.

Het advieswezen kost de overheid geld. Want naast de beloning voor de adviseurs moeten ook externe bureaus als Berenschot of Boer en Croon worden betaald, die vaak voor een adviescommissie het onderzoek verrichten.

Maar volgens Leemhuis-Stout zou het nog duurder zijn om ambtenaren in dienst te hebben voor een eenmalig onderzoek of advies. Ze vindt dat er een doorzichtige beloningsregeling moet komen, die op alle ministeries gelijk is. Uit het geval-Rosenmöller blijkt dat Sociale Zaken aanzienlijk meer betaalt dan de norm die Binnenlandse Zaken heeft vastgelegd.

In Den Haag heerst geen consensus over de beschuldigingen van Duyvendak, maar iedereen vindt wel dat er te veel adviescommissies zijn; jaarlijks ongeveer elf. Er moet meer gebruik worden gemaakt van de vaste adviesraad waar elk ministerie ook al over beschikt, zeggen de partijen.

Verandert er ook iets? Duyvendak meent enig resultaat te zien. Staatsecretaris Schultz deed bijvoorbeeld inzake Schiphol een beroep op de vaste adviesraad van het ministerie van Verkeer en stelde geen commissie in.

Veelbelovend klinkt het voornemen dat het kabinet heeft gemaakt in het kader van het project 'Andere Overheid': een versobering van het adviesstelsel, samenvoeging van commissies en een beter gebruik van de adviezen. Dit zou vijf miljoen euro moeten opleveren.

De zaak is al even in de minsterraad aan de orde geweest. 'Maar het wordt nu toch over de zomer getild', zegt een woordvoerster. Het stelsel van adviescommissies bleek zo gecompliceerd, dat de ambtenaren zich er opnieuw over moesten buigen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden