Nieuws Medische Zorg

Advies: zorgverleners met genoeg ervaring moeten meer bevoegdheden krijgen

De zorg moet flexibeler, adviseert de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving. Laat handelingen die alleen aan artsen zijn voorbehouden ook over aan andere zorgverleners die hun bekwaamheid hebben aangetoond.

Beeld Foto Harry Cock / de Volkskrant

Een spuit zetten, een katheter plaatsen, of een biopt afnemen; het zijn handelingen die alleen zijn voorbehouden aan artsen en verpleegkundigen na een jarenlange opleiding. Toch moet dat binnenkort mogelijk worden voor álle zorgverleners als zij na een cursus of na voldoende praktijkervaring kunnen aantonen dat zij die handelingen naar behoren kunnen uitvoeren.

Dit bepleit de invloedrijke Raad voor Volksgezondheid en Samenleving vandaag in een advies aan minister Bruins (Medische Zorg) dat 1,2 miljoen zorgverleners raakt. Het idee is dat patiënten hiervan profiteren, doordat het organiseren van de zorg dan flexibeler kan en zij daarom minder verschillende hulpverleners aan hun bed zien.

Al die 1,2 miljoen zorgmedewerkers moeten zelf een portfolio gaan bijhouden, waarin zij registreren welke zorghandelingen zij kunnen uitvoeren. De Wet BIG, de wet die patiënten moet verzekeren dat zij zorg ontvangen van bekwame zorgverleners, moet daarom grondig worden herzien.

Beschermde titel

In de wet BIG zijn nu negen zorgberoepen opgenomen die een wettelijk beschermde titel hebben, onder het tuchtrecht vallen, en de bevoegdheid verlenen – voor elk beroep verschillende – ‘voorbehouden handelingen’ te verrichten. Dat zijn handelingen die de patiënt in gevaar kunnen brengen wanneer ze verkeerd worden uitgevoerd.

Het gaat dan dus om artsen en verpleegkundigen, maar ook apothekers en ‘physician assistents’, die al naar gelang hun beroep mogen opereren, injecties geven of mensen onder narcose brengen. Verzorgenden en apothekersassistenten mogen dit soort handelingen nu nooit zelfstandig uitvoeren, omdat hun beroepsgroep hiervan door de wet is uitgesloten.

Maar volgens Jet Bussemaker, voorzitter van de Raad, hecht de huidige wet te veel waarde aan het diploma dat een zorgverlener ooit haalde, en te weinig aan de nieuwe vaardigheden die een arts of verpleegkundige tijdens de carrière op de werkvloer en tijdens bijscholingen leert. ‘Wij draaien het beginsel fundamenteel om. Zorgverleners moeten kunnen laten zien: ik heb me in de praktijk bekwaamd, een collega-zorgverlener heeft me opgeleid. Dat moet dan ook genoeg zijn om een bepaalde handeling daadwerkelijk te mogen uitvoeren: als je bekwaam bent, ben je ook bevoegd.’

Wildgroei aan beroepen

Een ander probleem is dat de wet BIG dreigt te bezwijken onder de aantrekkingskracht ervan, op dit moment zijn er 2.400 beroepen in de zorg. Mondhygiënisten, operatie-assistenten en anesthesiemedewerkers staan te trappelen om ook tot het BIG-register toegelaten te worden.

‘Als we zo doorgaan’, zegt Bussemaker, ‘ontstaat er een wildgroei aan beroepen, die allemaal hun eigen bevoegdheden hebben.’ Zorgverleners worden als het ware in hokjes geplaatst. Beter is, aldus het advies, om maar een beperkt aantal beroepen toe te laten en de bevoegdheden per individu te laten verschillen. Dat maakt het makkelijker om in te spelen op de grote veranderingen die de zorg nu ondergaat: patiënten hebben veel vaker dan voorheen meerdere ziektes tegelijk en de zorg vindt in netwerken van zorgverleners uit meerdere instellingen en op meerdere plekken plaats. Dat vraagt om flexibiliteit.

Wat zouden patiënten en zorgverleners van deze ommezwaai gaan merken?

De patiënt: vaker een bekend gezicht

Het advies vergroot de continuïteit in de zorg, zegt Bussemaker. Nu is voor elke taak een andere zorgverlener verplicht, dat maakt de zorg onpersoonlijk en inefficiënt. ‘Als je nu 24-uurszorg nodig hebt, moet er altijd een verpleegkundige aanwezig zijn. Die zet dan een prik en rent weer weg, naar de volgende patiënt. Dan ziet een patiënt dus veel verschillende zorgverleners. Maar als meer mensen dat soort taken hebben bijgeleerd, kun je evenwichtigere teams samenstellen.’

Petrie Roodbol, hoogleraar verpleegkunde in Groningen, ziet nog een voordeel in het advies. De Raad staart zich niet meer blind op de voorbehouden handelingen, ‘dat heb ik altijd een moeilijk punt gevonden’. Die handelingen zelf zijn niet zo moeilijk, zegt Roodbol, maar aan zo’n handeling ‘zit een patiënt vast’. En inschatten wánneer een patiënt een katheter nodig heeft, ‘dat is een heel ander verhaal’.

De Raad noemt in zijn advies nadrukkelijk ook als triage (inschatten hoe erg een patiënt eraan toe is) en indicatiestelling (bepalen welke zorg een patiënt nodig heeft) als handelingen waarin zorgverleners zich kunnen bekwamen. ‘Daarmee richt het advies zich veel meer dan de huidige wet op de patiënt’, aldus Roodbol.

De zorgverlener – meer plezier door een leven lang leren

‘Overal waar ik kom’, zegt Bussemaker, ‘hoor ik dat het werkplezier van zorgprofessionals onder druk staat. Ik hoop dat wij met dit advies kunnen bijdragen het plezier weer te vergroten. Als dit advies wordt opgevolgd, wordt erkend wat zorgverleners kunnen en hebben geleerd en is dat niet alleen gebaseerd op het diploma dat ze misschien dertig jaar geleden hebben behaald.’

Roland Friele, adjunct-directeur bij het Nivel, een kennisinstituut dat veel onderzoek doet naar de arbeidsmarkt in de zorg, vindt de aandacht voor een ‘leven lang leren van grote waarde’. De zorg zal de komende jaren nog genoeg veranderingen te verstouwen krijgen, voorziet hij. ‘De ziekenhuiszorg gaat zich verplaatsen naar de thuissituatie, het belang van netwerkzorg wordt alleen maar groter. Dan is het niet handig als je met je vakgenoten niet de flexibiliteit kunt organiseren om in zo’n netwerk goede zorg te leveren.’

Het vraagt wel iets van de opleidingen, zegt Friele. Die zullen meer over basisontwikkeling moeten gaan nadenken. ‘Als je nu als fysiotherapeut, waarvan er veel zijn, je wilt laten omscholen tot verpleegkundige, waaraan een groot tekort is, zit je zo in een vierjarig traject. Dit voorstel biedt meer flexibiliteit en dat is een goede zaak.’

Punt van zorg bij alle betrokkenen: de lange weg van advies naar praktijk. Want hoe moet zo’n portfolio eruit zien? ‘Nu moet de discussie loskomen’, zegt Bussemaker. ‘De professionals zelf moeten hier vorm aan geven. We kunnen nu al beginnen, bijvoorbeeld bij verpleegkundigen.’ Een nieuwe wet, haalbaar binnen een jaar of vijf, zou een weerslag zijn van de praktijk, denkt ze.

Hoogleraar Roodbol denkt daar anders over: ‘Hier kan wel vijftien jaar overheen gaan. Zo lang duurde het immers ook voordat de eerste wet BIG er was.’

Meer over werkplezier in de zorg

Nieuwe zorgwet BIG II definitief van tafel, maar wantrouwen heerst nog steeds

Het verloop in de zorg is gigantisch. Hoe houd je verpleegkundigen binnenboord?

Zorgbestuurder doet noodkreet aan personeel: ‘Blijf alsjeblieft bij ons werken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden