nieuws gelijke rechten

Advies: sociale zekerheden voor álle werkenden – flex, zzp of vast contract

Iedereen die werkt, moet dezelfde rechten krijgen, of dat nu in vaste dienst is of niet. Door de snelle groei van het aantal flexwerkers en zzp’ers is de kwestie urgent, vindt de commissie die hierover advies uitbrengt aan het kabinet.

Flexwerkers op hun gezamenlijke werkplek bij CoffeeLab-flexwerkers in Den Bosch. Beeld Marcel van den Bergh

Flexwerkers, zelfstandigen en werknemers moeten allemaal gelijke rechten krijgen. Zo dienen zij allemaal dezelfde basisverzekering te krijgen tegen arbeidsongeschiktheid en de mogelijkheid om zich regelmatig bij te scholen. Dat adviseert een commissie onder leiding van voormalig topambtenaar Hans Borstlap aan het kabinet, op verzoek van minister Koolmees van Sociale Zaken. 

Het grote, groeiende verschil in rechten, plichten en zekerheid tussen flexwerkers, zelfstandigen en werknemers in loondienst is de ‘grote sociale kwestie van deze tijd’, vindt Borstlap. De kwestie is in zijn ogen acuut door de snelle groei van flexwerk en zzp. ‘Nergens is die flexibele schil zo groot en groeit die zo snel. Dat ondergraaft de sociale samenhang en onze economische kracht.’ Eerder waarschuwden het Centraal Planbureau en het Sociaal en Cultureel Planbureau daar al voor. Nu luidt ook de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, dat op verzoek van Borstlap onderzoek deed, de alarmbellen over de ontwikkelingen op de Nederlandse arbeidsmarkt. ‘Deze sociale kwestie wordt in hoog tempo acuut. Dat schreeuwt om een oplossing’, zegt Borstlap. 

Hans Borstlap: ‘Deze sociale kwestie wordt in hoog tempo acuut. Dat schreeuwt om een oplossing.’ Beeld ANP

Een ‘universeel fundament’

Aan de ene kant oppert Borstlap om een ‘universeel fundament’ in de sociale zekerheid te leggen. ‘De commissie denkt aan een basisverzekering tegen inkomensverlies door ziekte en arbeidsongeschiktheid voor alle werkenden, ongeacht hun contract. Over de hoogte van de uitkeringen van deze basisverzekering wil Borstlap zich niet uitlaten. ‘Het bepalen van de niveaus van bescherming in dit universele fundament is een politieke keuze’, staat in het discussiestuk.

Flexwerkers en zelfstandigen verzekeren zich nu zelden tegen inkomensverlies door ziekte of langdurige arbeidsongeschiktheid. De premies die verzekeraars daarvoor vragen zijn hoog en voor laagbetaalde flexwerkers en zzp’ers niet op te brengen. Dat geldt ook verzekeringen tegen inkomensverlies door ziekte. Werknemers zijn daar wettelijk wel tegen beschermd. Zij krijgen bij ziekte twee jaar doorbetaald en kunnen daarna, na een keuring, een arbeidsongeschiktheidsuitkering krijgen.

Borstlap stuurt niet aan op een ministelsel met lage uitkeringen. ‘Dat beogen we niet. Maar dat is uitwerking. Bij wet kan worden vastgelegd dat het huidige uitkeringsniveau voor werknemers in loondienst hetzelfde blijft. Zelfstandigen en flexwerkers kunnen individueel aanvullende verzekeringen afsluiten. Of zich groeperen en samen verzekeringen afsluiten. Dat kan via de overheid of bij verzekeraars. Maar dat is allemaal uitwerking. Het gaat nu om de hoofdlijn: een universeel fundament in de sociale zekerheid voor alle werkenden.’

Recht op ontwikkeling

Daarnaast wil Borstlap een recht op ‘ontwikkeling’ vastleggen voor alle werkenden. Daarvoor moet jaarlijks geld worden gereserveerd. ‘Waarom vragen we van artsen dat zij zich jaarlijks bijscholen maar doen we dat niet bij bouwvakkers, stratenmakers of journalisten?’

In het discussiestuk ontbreekt een verwijzing naar de werkloosheidsverzekering van werknemers, de WW. ‘Daar zou je misschien wat moeten regelen bij schijnzelfstandigen: de flexwerkers en zzp’ers met één opdrachtgever. Daar zijn we nog niet uit’, zegt Borstlap.

In de poging om de kloof tussen ‘vast’ en ‘flex’ te dichten, wil de commissie niet alleen een aantal nadelen, maar ook enkele voordelen die zelfstandigen nu hebben opheffen. Zo wil de commissie het grote verschil in belastingheffing tussen zelfstandigen en werkers in loondienst beperken. Een werknemer met een bruto jaarinkomen van 46 duizend euro houdt daar netto zo’n 25 duizend van over, maar de zelfstandige ruim 30 duizend. ‘Omdat het belastbaar inkomen van zelfstandigen lager is, krijgen zij veel vaker toeslagen dan werknemers’, zegt Borstlap. 

Ook hebben zelfstandigen een voordeel op de arbeidsmarkt. Voor werkgevers is het veel aantrekkelijker om zelfstandigen in te schakelen dan om werknemers in dienst te nemen. ‘Het midden- en kleinbedrijf houdt ons dat steeds voor. Tegenover een werknemer die 65 duizend euro kost, doet een zelfstandige voor 41 duizend hetzelfde werk. Dan kun je ons, het mkb, toch niet vragen iemand in dienst te nemen?’, vertelt Borstlap. Hij concludeert dat die verschillen veel kleiner moeten worden.

Door alle werkenden gelijk te gaan behandelen, wil Borstlap het hele woud aan wet en regelgeving in het arbeidsrecht, de sociale zekerheid en belastingen op de schop nemen. ‘Die zijn nu niet meer doelmatig. Het moet weer begrijpelijk worden.’

Borstlap: alle tips zijn welkom

Borstlap hoopt de vastzittende discussie over werk los te breken. Iedereen mag de komende maanden suggesties doen en reageren via de website reguleringvanwerk.nl. In november moet er dan een voldragen advies komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden