Advies: Nederland moet stoppen met adopteren kinderen uit buitenland

Nederland moet stoppen met de adoptie van kinderen uit het buitenland. Het is in het belang van het kind om op te groeien in een gezin in het land van herkomst. Dit adviseert de Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) woensdag aan het kabinet, dat begin volgend jaar met een standpunt komt.

Na de aardbeving in 2010 werden 106 kinderen uit Haïti in Nederland opgevangen door Nederlandse adoptieouders Beeld anp

'Een kind is altijd beter af in een gezinssituatie dan in een tehuis en het is belangrijk dat een kind continuïteit van opvoeding heeft', stelt kinderrechter Jolande Calkoen, die lid is van de RSJ, in Trouw. 'Dus dat het in een omgeving blijft waar het de cultuur, de sociale omgeving en de taal kent.'

De RSJ is een adviesorgaan van de overheid, dat de regering gevraagd en ongevraagd adviseert over strafrecht en jeugdbescherming. In dit geval boog de Raad zich op verzoek van de regering over de vraag hoe potentiële adoptiekinderen het best kunnen worden beschermd. De RSJ constateert dat adoptie goed kan zijn in individuele gevallen, maar vindt dat aan het stelsel in zijn geheel teveel risico's kleven. Wel benadrukt de Raad in het rapport dat adoptieouders en bemiddelingsbureaus niets kwalijk te nemen is.

'Stop adopties VS en EU'

Concreet wil de RSJ dat Nederland per direct de adoptierelatie met China, de VS en EU-landen stopzet. In China is het onmogelijk om na te gaan of een adoptieprodecure volgens de regels verloopt, in de VS en EU-landen vindt de Raad het 'ongeloofwaardig' dat deze landen zelf niet in staat zijn de kinderen in een gezin in eigen land te laten opgroeien.

Emeritus hoogleraar adoptie René Hoksbergen (Universiteit Utrecht) is het daarmee eens. 'Adopties uit Amerika, de EU, dat kan gewoon niet', zegt hij. 'Het irriteert me al jaren. Laat die kinderen alsjeblieft daar. Aan de ene kant halen ze in Amerika honderden kinderen per jaar uit Ethiopië, en dan moeten wij weer kinderen daarvandaan hierheen halen?'

Volgens Hoksbergen - 'en dat zeg ik heel oneerbiedig'- krijgen wij de 'kneusjes'. 'Dat is toch te treurig voor die kinderen zelf? Omdat ik drie benen heb, willen ze mij in Hongarije of Polen niet hebben. Die landen zijn prima in staat voor hun eigen kinderen te zorgen, en anders leren ze dat maar. Jij bent verantwoordelijk voor de kinderen die in jouw land geboren zijn.'

Interview

René Hoksbergen, emeritus hoogleraar adoptie: 'Als je kijkt hoe veel geld we besteden aan het hierheen halen van een kind: daarmee kun je minstens tien kinderen in het herkomstland aan een goed gezinsleven helpen.'

Hoe buitenlandse adoptie gestaag uit de gratie raakte

'Al redden we er maar één'. Met dat zinnetje, uitgesproken in het tv-programma van Mies Bouwman, stond schrijver Jan de Hartog in 1967 onbedoeld aan het begin van een naïef-idealistische golf van interlandelijke adoptie door Nederlandse ouders. De redactie van het programma werd na afloop platgebeld door honderden mensen die net als De Hartog bereid waren zich te ontfermen over een Zuid-Koreaans of Vietnamees kind dat door een Amerikaanse soldaat was verwekt, en om die reden in eigen land werd uitgekotst. Lees hier verder.

Land van herkomst

Calkoen meent dat meer kinderen geholpen zijn door ter plaatse de jeugdbescherming te verbeteren dan door enkele kinderen hiernaartoe te halen. Door meer samenwerking met kinderrechtenorganisaties zouden lokale pleeggezinnen kunnen worden gezocht.

'Als je kijkt hoe veel geld we besteden aan het hierheen halen van een kind: daarmee kun je minstens tien kinderen in het herkomstland aan een goed gezinsleven helpen', beaamt Hoksbergen. Net als de RSJ signaleert hij bovendien een 'vraaggestuurde markt', in stand gehouden door de adoptiewens van westerse ouders en de financiële belangen die ermee zijn gemoeid. 'Soms is adoptie de gemakkelijkste weg voor mensen die niet voor een kind willen of kunnen zorgen. Als ouders hun kinderen niet meer kunnen afstaan, zal de samenleving tot een andere oplossing moeten komen.'

Volgens Hoksbergen heeft onderzoek meermaals aangetoond dat kinderen die gedwongen in een ander land opgroeien worstelen met hun identiteit en aanpassings- en opvoedingsproblemen hebben.

Volgens Calkoen is bovendien gebleken dat de meeste geadopteerde kinderen gewoon ouders hebben. 'Je kunt je dan afvragen in hoeverre het afstand doen van een kind echt de bedoeling is geweest van die moeder'.

'Te veel kinderen zonder ouders'

Nederlandse adoptiebemiddelaars willen woensdag nog niet inhoudelijk reageren op het adviesrapport. De adoptieorganisaties wijzen er wel op dat er wereldwijd nog steeds veel te veel kinderen opgroeien zonder ouders. 'Volgens het Verdrag van de Rechten van het Kind en het Haags Adoptieverdrag is het een fundamenteel recht van kinderen om de kans te krijgen op te groeien in een gezin met wie het een permanente juridische band heeft. Nederland is partij in deze verdragen waarin dit standpunt is vastgelegd vanuit het belang van het kind.'

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Veiligheid en Justitie) hoopt begin volgend jaar met een inhoudelijke reactie te komen op het advies van de RSJ. Dijkhoff had om advies gevraagd omdat er steeds minder kinderen ter adoptie worden aangeboden en er ook steeds minder nieuwe adoptieouders zijn.

China

China is een van de landen waarvan de RSJ adviseert de adoptiebanden te verbreken. Het zou onmogelijk zijn na te gaan of de procedure volgens de regels verloopt. Volgens China-correspondent Marije Vlaskamp is het inderdaad zo dat er aantoonbaar dingen mis zijn gegaan in adoptieprocedures. De kinderhandel in China tiert al jaren welig, mede vanwege de eenkindpolitiek. Kinderen worden verkocht of ontvoerd en kunnen via weeshuizen in de reguliere adoptie terechtkomen.

Of die illegale handel afneemt als buitenlandse echtparen niet meer kunnen adopteren, betwijfelt Vlaskamp. De handel is erg gericht op de binnenlandse markt. In sommige gebieden is de armoede zo groot dat veel kinderen in weeshuizen belanden, en sommige rijke Chinezen geven graag geld uit aan een illegaal gekocht kindje. 'Zowel jongetjes als meisjes zijn populair; omdat er een meisjestekort is, willen sommige ouders vast een meisje met wie hun zoon later kan trouwen'.

Bovendien hebben veel afgestane kinderen een verstandelijke of lichamelijke beperking, en dreigen deze wezen achter te blijven zonder buitenlandse adoptieouders. Vlaskamp is het met hoogleraar Hoksbergen eens dat China dat probleem zelf zal moeten aanpakken. 'Tien jaar geleden zag je die kinderen amper op straat, maar langzaam maar zeker treden steeds meer ouders van kinderen met een beperking naar buiten en ontstaan er steeds meer liefdadigheidsinstellingen. Het gaat heel langzaam, maar het gebeurt wel. Deze ouders zouden meer hulp en voorlichting moeten krijgen. Je kan die kinderen niet allemaal naar het buitenland verschepen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden