nieuwsevaluatie tramaanslag

Advies na schietpartij tram Utrecht: richtlijnen nodig voor hoogste dreigingsniveau

De Utrechtse burgemeester Jan van Zanen had geen richtlijnen over wat te doen toen het hoogste dreigingsniveau werd afgekondigd op 18 maart, de dag van het schietincident in de Utrechtse tram. Dat blijkt uit een evaluatie die vandaag is gepresenteerd.

De politie doet onderzoek naar de schietpartij op het 24 Oktoberplein.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

‘Hoe verschillend crisissituaties ook kunnen zijn, het zou goed zijn als er een afvinklijst van mogelijke maatregelen voor zou bestaan voor als er zoiets gebeurt’, aldus Van Zanen. Het is een van de lessen die kan worden getrokken uit het handelen van de autoriteiten na het schietincident op 18 maart. Hierbij schoot een man om zich heen in een Utrechtse tram. Vier personen overleefden het niet, er vielen meerdere gewonden.

Het was de eerste keer dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) het dreigingsniveau verhoogde naar het hoogste niveau 5, ‘kritiek’. En het was de eerste keer dat meteen na een schietincident de autoriteiten naar buiten brachten dat een terroristisch motief niet kon worden uitgesloten.

Dinsdag werd de evaluatie gepresenteerd van het handelen van autoriteiten en hulpdiensten. De conclusie: in grote lijnen hebben de autoriteiten begrijpelijke keuzes gemaakt. Maar de communicatie, onderling en naar buiten toe, moet beter.

Sein veilig

Die dag bleek hoe lastig het was de situatie te duiden, vooral de eerste uren na de eerste meldingen om 10. 43 uur. Voordat de hulpdiensten bijvoorbeeld de slachtoffers konden gaan helpen, moest eerst het sein veilig worden gegeven door de politie.  Dit om de veiligheid van de hulpverleners te borgen. Zolang de verdachte niet was gepakt, was er immers de dreiging van nieuw geweld.

Ook deden geruchten de ronde dat er meerdere daders waren en dat er op meer plekken in de stad werd geschoten. Diezelfde dag bleek dat er sprake was van één dader, Gökmen T. Hij werd die avond door de politie gearresteerd.

Burgemeester Van Zanen en de politie zeggen lering te trekken uit deze gebeurtenis. Dat er nog eenduidiger moet worden gecommuniceerd naar buiten. De politie ervaart dat de druk toeneemt om sneller bijvoorbeeld het aantal slachtoffers te bevestigen, omdat er al ooggetuigenverslagen circuleren op sociale media. Aan de andere kant staat de zorgvuldigheid voorop. 

‘Door de desinformatie die zich via de sociale media steeds sneller verspreidt, gaan mensen elkaar opjutten’, zegt Van Zanen. ‘Dan worden mensen nog zenuwachtiger. We zouden graag met elkaar een kanaal ontwikkelen waarin we dergelijke desinformatie meteen kunnen ontkrachten. Dat zouden mensen dan kunnen raadplegen. Samen gaan we kijken hoe we de crisiscommunicatie  kunnen verbeteren.’

‘Onheilspellende sfeer’

Opvallend is ook dat het verhogen van het dreigingsniveau door de NCTV als een verrassing kwam voor de gemeente Utrecht en de andere betrokken organisaties ter plekke. De organisaties vroegen zich af wat ze daarop moesten doen. Los van de verhoging van dit dreigingsniveau gaven de gemeente Utrecht en de politie het dringende advies af om binnen te blijven voor de regio. De combinatie van die twee maatregelen leidde tot wat Van Zanen omschrijft als een onheilspellende sfeer in de stad.

‘Ik sta nog steeds achter de afkondiging van die maatregel’, zegt Van Zanen. Het gaf de diensten meer ruimte voor hulpverlening en opsporing. Maar het leidde er ook toe dat in bijvoorbeeld Amersfoort scholen zich het hoofd braken hoe met deze opdracht om te gaan. ‘Ook die afstemming kan beter’, aldus Van Zanen.

Daarnaast zou er een handleiding beschikbaar moeten zijn, waarin staat hoe autoriteiten moeten handelen als er sprake is van het hoogste dreigingsniveau. Van Zanen: ‘Je moet dan handelen. Maar je moet je ook realiseren dat wat je doet consequenties heeft.’

Verdachte Gökmen T. moet volgende week voor de rechtbank verschijnen in een volgende voorbereidende zitting. In maart volgt de inhoudelijke behandeling van zijn zaak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden