Advies aan overheid: bestrijd milieuonvriendelijke en ongezonde houtkachels - vooral astmatische mensen hebben er last van

De aanschaf en het gebruik van houtkachels moeten worden ontmoedigd, onder meer door publieksvoorlichting over de schadelijke effecten voor gezondheid en milieu en door regelgeving om overlast aan te pakken. Ook moeten de overheidssubsidies op pelletkachels (gestookt op houtkorrels) worden heroverwogen.

Er is nog geen regelgeving voor het gebruik van houtkachels. Foto anp

Dit staat in een brandbrief van het Platform Houtrook en Gezondheid die maandag na tweeënhalf jaar onderzoek naar staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat) is gestuurd.

De brief is ondertekend door de gemeenten Utrecht, Amersfoort en Groningen, vijf GGD's, het Longfonds, de Stichting Houtrookvrij, het RIVM en TNO. De partijen hebben op verzoek van de overheid gekeken naar oplossingen die bijdragen aan het verminderen van de vervuilende uitstoot door houtkachels. Ook de kachelbranche heeft een handtekening onder de brief geplaatst vanuit het standpunt dat er wettelijke eisen moeten worden gesteld aan het type kachel, de installatie en het stookgedrag van particulieren.

'Ruim 10 procent van de Nederlanders ervaart overlast door houtrook', zegt oud-burgemeester Job Cohen, die als voorzitter van het Overlegorgaan Infrastructuur en Milieu (OIM) het platform heeft begeleid. 'Vooral voor mensen die astmatisch zijn en onder de houtrook wonen, kan dit fikse gezondheidsproblemen veroorzaken. Die mensen hebben er niet om gevraagd om naast buren te wonen die hun huis verwarmen met houtkachels.'

Er is nog geen regelgeving voor het gebruik van houtkachels. Gemeenten kunnen hierdoor lastig handhaven. Mensen die overlast ervaren, zitten vaak met hun handen in het haar: ze kunnen nergens terecht met hun klachten en willen geen slechte verhouding met hun stokende buren. Het platform pleit voor het ontwikkelen van criteria die vaststellen wanneer sprake is van onaanvaardbare overlast. In het verlengde hiervan moet een meetmethode worden ontwikkeld.

Ongeveer 14 procent van de Nederlandse huishoudens bezit een met hout gestookte installatie, blijkt uit cijfers van het CBS. De verwachting is dat het aantal houtkachels de komende jaren snel toeneemt. Nu de gaskraan in Groningen wordt dichtgedraaid, moeten miljoenen huishoudens op zoek naar een alternatieve bron voor het verwarmen van hun huis. Door de jaarlijks stijgende energiebelastingen vormt de houtkachel een aantrekkelijk alternatief.

Om te voldoen aan de klimaatdoelen, verstrekt de overheid sinds 2016 subsidies voor de aanschaf van 'duurzame' pelletkachels en biomassaketels, die op papier CO2-neutraal zijn. Deze kachels stoten weliswaar minder fijnstof uit dan open haarden en vuurkorven, maar aanzienlijk meer dan verwarming op gas of stroom.

Vorig jaar werd voor meer dan elfduizend pelletkachels en tweeduizend biomassaketels subsidie verleend. De subsidie begint bij 500 euro voor een pelletkachel en 2.500 euro voor een biomassaketel. De regeling, die tot 2021 van kracht is, is begin dit jaar aangescherpt. Alleen pelletkachels die zijn geïnstalleerd door een erkende installateur komen in aanmerking voor subsidie.

Het platform spreekt ondanks deze aanscherping van 'een tegenstrijdig signaal': de overheid neemt enerzijds maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren, bijvoorbeeld door het stimuleren van elektrische auto's en roetfilters, maar verstrekt tegelijkertijd subsidies voor energiebronnen die bijdragen aan luchtverontreiniging.

'Gezonde lucht is van levensbelang', zegt staatssecretaris Van Veldhoven in een schriftelijke reactie. Ze neemt de adviezen van het platform mee bij het opstellen van het Nationaal Actieplan Luchtkwaliteit, dat eind van dit jaar wordt verwacht. Inzet is het permanent schoner maken van de lucht, zoals opgenomen in het regeerakkoord.

Voor sommige organisaties, zoals GGD Amsterdam en Milieudefensie, gaan de door het platform voorgestelde maatregelen niet ver genoeg. Zij pleiten voor een totaalverbod op houtkachels. In 21 van de 31 grootste gemeenten in Nederland willen één of meerdere partijen het stoken van hout aan banden leggen, blijkt uit een rondgang van RTL Nieuws naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen.

Is stoken het nieuwe roken?

Heel gezellig zo'n houtkachel, maar uw buren kunnen last hebben van de schadelijke rook
Ook in de ecowijk in Zutphen blazen de houtkachels hun schadelijke rook de lucht in. De discussie erover raakt, net als bij de sigaret, aan de individuele vrijheid. Met dit verschil: de aandacht voor de overlast komt nu pas op gang.

Hoe schadelijk zijn die houtkachels nou echt?
Op die vraag bestaat geen eenduidig antwoord, want de schadelijkheid hangt onder meer af van het weer, het hout en het type kachel. Het antikachelkamp houdt er een andere lezing op na: schoon stoken bestaat niet, net als dat gezond roken niet bestaat.