NIEUWSEUTHANASIE

Advies aan Hoge Raad: verificatie doodswens hoeft niet altijd bij diep dementerenden

Euthanasie op dementerende, wilsonbekwame patiënten is toegestaan als op een correcte manier een schriftelijke wilsverklaring is ingediend. Artsen hoeven niet in alle gevallen nog te proberen om met de wilsonbekwame patiënt over zijn doodswens te communiceren.

Dit advies geeft de procureur-generaal aan de Hoge Raad, die zich komend jaar zal uitspreken over deze kwestie. Het advies is helder over de vraag of het altijd nodig is de doodswens bij een diep dementerende patiënt te verifiëren. ‘Als een arts tot de conclusie komt dat dit zinloos is en onnodig belastend voor de patiënt, moet dit medisch-professionele oordeel in beginsel worden gerespecteerd door de rechter’, meent de procureur-generaal, wiens advies doorgaans zwaar weegt bij uitspraken van de Hoge Raad. Hij benadrukt wel dat de arts aan de zorgvuldigheidseisen moet voldoen.  

De zaak draait om de euthanasie op een 74-jarige, diep dementerende vrouw, die in haar wilsverklaring had geschreven dat ze nooit in een verpleeghuis terecht wilde komen. Nadat de patiënte uiteindelijk toch in het verpleeghuis terechtkwam, verleende een specialist ouderengeneeskunde haar in 2016 euthanasie, zonder dat ze nog met haar over haar verzoek kon spreken. De arts probeerde het drie keer, maar de vrouw kon volgens de arts niet coherent meer denken of praten. ‘Deze mevrouw was echt diep dement’, aldus de arts tijdens de rechtszaak. ‘Als ze zichzelf in de spiegel zag, dan zei ze: wat doet die mevrouw hier?’ Ook wist ze niet meer wat de woorden ‘euthanasie’ en ‘dementie’ betekenden.

Moord

Het Openbaar Ministerie beschuldigde de arts daarop van moord. De rechtbank oordeelde radicaal anders: de arts had zorgvuldig gehandeld en werd ontslagen van rechtsvervolging. Hoewel het OM het niet eens was met het vonnis, werd niet besloten om in hoger beroep te gaan, omdat de zaak zeer belastend was voor de arts.

In plaats daarvan stelde het OM ‘cassatie in belang der wet’ in. Daarmee wordt meteen de sprong naar het hoogste rechtscollege gemaakt – een snelle manier om jurisprudentie te verkrijgen over de vraag hoe artsen de euthanasiewet moeten interpreteren. Het is de eerste keer dat een euthanasiezaak bij de Hoge Raad terechtkomt, sinds de invoering van de euthanasiewet in 2002. Eerder werden alle euthanasiezaken geseponeerd. De arts gaat door deze manier van handelen vrijuit.

Een ander discussiepunt in de zaak rondom de dementerende vrouw, was of haar wilsverklaring wel goed was geïnterpreteerd. Zo had de vrouw opgeschreven dat ze euthanasie wilde, wanneer ze daar ‘de tijd rijp’ voor achtte. Volgens het OM was de verklaring daardoor niet rechtsgeldig: het zou betekenen dit dat de patiënte alleen euthanasie wilde als ze het moment zelf kon bepalen, aldus het OM. Maar de rechtbank oordeelde dat het euthanasieverzoek en de dementieclausules ‘ondubbelzinnig’ waren over het feit dat ze dood wilde als ze in het verpleeghuis zou belanden.

Redelijke uitleg

Procureur-generaal Jos Silvis van de Hoge Raad geeft de rechtbank hierin gelijk. ‘Het is een heel redelijke uitleg die de arts aan de wilsverklaring heeft gegeven.’ Silvis pleit voor een terughoudende opstelling van de beoordelende instanties. ‘Mijn perspectief is: als een arts redelijkerwijs tot een bepaalde conclusie komt en daarin wordt ondersteund door twee andere artsen, dan moet een beoordelende instantie zich daarover terughoudend opstellen en artsen de nodige credits geven voor hun professionele oordeel’, zegt hij.

Wel stelt hij dat patiënten met een goede wilsverklaring niet in alle gevallen euthanasie kunnen krijgen. ‘Als de arts duidelijke aanwijzingen heeft, dat de dementerende patiënt echt niet dood wil, dan moet hij stoppen’, zegt Silvis. Hij beaamt dat dit niet altijd helder is. ‘De vraag is hoe constateer je dat als de patiënt wilsonbekwaam is? Daarover moet de Hoge Raad zich uitspreken.’

Ook stelt hij dat vast moet staan dat de patiënt ondraaglijk en uitzichtloos lijdt. ‘In het geval van deze patiënte was dit duidelijk', zegt hij. ‘Daar was iedereen het over eens. Maar als de arts contra-indicaties heeft op dit gebied, dan mag hij de euthanasie niet uitvoeren.’

De Hoge Raad doet waarschijnlijk uitspraak in het voorjaar van 2020.

Lees ook: 

Voor de rechtbank van Den Haag diende maandag de eerste rechtszaak tegen een arts die euthanasie uitvoerde. De 68-jarige verpleeghuisarts zou onzorgvuldig te werk zijn gegaan bij de levensbeëindiging van een dementerende patiënt. Volgens het Openbaar Ministerie is ze schuldig aan moord.

Het eerste vonnis in een euthanasiezaak leidt tot zowel opluchting als huiver. Een schriftelijke wilsverklaring is voldoende voor euthanasie bij dementie, oordeelt de rechter. Artsen vrezen dat hierdoor de druk toeneemt om in te stemmen met levensbeëindiging bij mensen die niet meer aanspreekbaar zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden