Nieuws

Advies aan Hoge Raad: Dutchbat niet aansprakelijk voor ‘Srebrenica’

Dutchbat kan niet aansprakelijk worden gesteld voor de moord op de Moslimmannen die in 1995 uit de enclave Srebrenica werden geleid. Dat adviseert de advocaat-generaal aan de Hoge Raad. Volgens de advocaat-generaal kan het vonnis van het gerechtshof in Den Haag uit 2017, en dat van de Haagse rechtbank in 2014, niet in stand blijven. De Hoge Raad doet waarschijnlijk medio april uitspraak.

Archieffoto van Nederlandse ‘Dutchbatters’ op 16 jullie 1995 in Potocari, Bosnië. Beeld ANP

Het merendeel van de adviezen van de advocaat-generaal wordt door de Hoge Raad opgevolgd, zegt Cedric Ryngaert, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit Utrecht. Het is daarom volgens hem ‘reëel te verwachten dat dat nu ook zal gebeuren’. Soms geeft de Hoge Raad een andere argumentatie, maar is de eindbeslissing hetzelfde.

Het gerechtelijk vonnis uit 2017, waartegen de Staat in cassatie was gegaan, was een morele overwinning, maar tegelijk ook een teleurstelling, voor de Moeders van Srebrenica. Zij willen de Staat aansprakelijk stellen voor de moord op de ruim zevenduizend mannen en jongens die uit de door Serviërs ingenomen enclave zijn weggevoerd.

Het gerechtshof oordeelde dat Nederland destijds alleen verantwoordelijk was voor het lot van de mannen die zich binnen het hek van de Dutchbat-compound bevonden. Zij werden als laatsten weggevoerd. Alleen hun nabestaanden hebben recht op schadevergoeding.

Het hof meende dat niet alle schuld bij de Nederlandse militairen lag, omdat de Moslimmannen ‘ook zonder het handelen van Dutchbat in handen van de Bosnische Serviërs zouden zijn gevallen’. Bovendien zijn het uiteindelijk ‘de Bosnische Serviërs die de mannen hebben vermoord en niet de Nederlanders’, aldus de rechtbankvoorzitter.

‘Effectieve controle’

Nederland heeft steeds volgehouden dat het niet aansprakelijk kan zijn, omdat Dutchbat onder VN-vlag opereerde. Dat argument werd echter al in 2013 terzijde geschoven door de Hoge Raad, in een door de familie van drie omgekomen Moslimmannen aangespannen zaak. De raad oordeelde dat Den Haag tijdens de evacuatie van de basis de ‘effectieve controle’ had over het doen en laten van Dutchbat.

De advocaat-generaal erkent nu wel het verweer van de Staat dat Dutchbat opereerde in een oorlogssituatie en onder grote druk en dreiging van wapengeweld beslissingen moest nemen. Een belangrijke overweging, zegt hoogleraar Ryngaert, is dat de Hoge Raad volgens de advocaat-generaal terughoudend moet zijn bij het beoordelen van militaire operaties.

De Nederlandse militairen hielpen met het wegleiden van de mannen door met voertuigen een sluis naar de bussen te vormen, om zo chaos te voorkomen. Volgens de advocaat-generaal kan niet zonder meer worden gezegd dat dat onrechtmatig was. ‘Dit was alleen anders geweest als Dutchbat wist of had moeten weten dat de mannen met zekerheid de dood of een onmenselijke behandeling tegemoet gingen. Dat was niet het geval.’

Erbarmelijke omstandigheden

Ook als de 350 mannen op de compound hadden mogen blijven, hadden ze een groot risico gelopen om te worden gedood of onmenselijk te worden behandeld, aldus het advies van de advocaat-generaal. Ze zouden onder erbarmelijke omstandigheden zijn achtergebleven zonder bevoorrading, terwijl Dutchbat zich misschien moest terugtrekken.

Ook de Moeders van Srebrenica waren tegen het oordeel van het gerechtshof in cassatie gegaan. De Moeders strijden er al jaren voor dat de Staat verantwoordelijkheid erkent voor de dood van alle ruim zevenduizend mannen en jongens die door Bosnisch-Servische troepen zijn vermoord.

De nabestaanden van de 350 mannen hadden volgens het gerechtshof recht op 30 procent van de geleden schade, omdat hun overlevingskans ook 30 procent was als ze wel op de basis waren gebleven. Ook daarmee waren de Moeders het niet eens.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden