Nieuws

Adoptiekinderen uit China herkennen hun geboortetaal

Kinderen van 4 tot 10 jaar die zijn geadopteerd vanuit China en geen woord Chinees meer kennen, blijken aantoonbaar basale kennis van hun geboortetaal te hebben opgeslagen. Bij jonge kinderen kan deze kennis geactiveerd worden. Mogelijk helpt die bagage in later jaren zelfs wanneer zij opnieuw een Chinese taal willen leren.

Sanne Hak was 11 maanden toen ze geadopteerd werd. Heeft level 1 van Chinees afgerond. Tijdens een taalcursus Chinees voor beginners had ze geen enkele moeite met het onderscheiden van toonverschillen in de taal. 
 Beeld Rebecca Fertinel
Sanne Hak was 11 maanden toen ze geadopteerd werd. Heeft level 1 van Chinees afgerond. Tijdens een taalcursus Chinees voor beginners had ze geen enkele moeite met het onderscheiden van toonverschillen in de taal.Beeld Rebecca Fertinel

Dat schrijven taalkundigen Wencui Zhou, Mirjam Broersma en Anne Cutler van de Tilburg University en de Radboud Universiteit Nijmegen in het tijdschrift Cognition. Ze tonen deze onbewuste kennis bij kinderen aan voor Kantonees en Mandarijn, zogeheten toontalen met eigenschappen die het Nederlands niet kent.

De taalkundigen testten 46 kinderen die werden geadopteerd toen ze tussen de negen maanden en de 4,5 jaar oud waren. Daar zetten ze als testgroep 47 niet-geadopteerde Nederlandse kinderen tegenover. De proefpersonen waren gemiddeld zeven jaar oud.

De onderzoekers zochten alle kinderen thuis op, om ze individueel tests te laten maken. Mirjam Broersma: ‘De taken zijn zo speels mogelijk om de kinderen te motiveren.’ Op een beeldscherm zie je een panda-moeder met twee panda-baby’s. De moeder zegt bijvoorbeeld de Chinese klank ‘atshhhé’. Vervolgens zegt de ene beeldschermbaby ‘atshhhé’ na, de andere ‘atsé’; de proefkinderen moeten zeggen welke baby hetzelfde zegt als de moeder, en welke niet. Geeft het proefkind het goede antwoord, dan verschijnen bloemetjes en springt de babypanda op en neer.

Toontaal

Ook met variaties in tonen wordt geëxperimenteerd: Chinees is een toontaal. Zo kan een klinker waarvan de toonhoogte omhoog gaat, iets anders betekenen dan dezelfde klinker met een lage toon. Broersma: ‘Als je die verschillen niet van kleins af aan kent, zijn ze moeilijk te leren.’

De tests werden eerst gedaan zonder oefening, daarna mèt. Voorafgaand aan die training waren geen verschillen meetbaar tussen de resultaten van de geadopteerde kinderen en die van niet-geadopteerde; geen van hen hoorde de specifiek-Chinese klanken. Maar toen trainden ze alle kinderen met klankoefeningen. Daarna bleken de geadopteerde Chinese kinderen in beide taken duidelijk beter dan de niet-geadopteerde. Ze haalden er vaker de juiste klank uit, en imiteerden de verschillen tussen de taal-tonen.

De conclusie is dat bij de geadopteerde kinderen onbewuste kennis is geactiveerd. Broersma: ‘Ze hebben geen actieve kennis van het Chinees: kennen geen woorden, geen liedjes, niks. Maar ze weten onbewust dat de toon belangrijk is en dat ze daarop moeten letten.’

En helpt deze onbewuste kennis ook wanneer geadopteerde volwassenen hun geboortetaal opnieuw willen leren? ‘Die kennis speelt volgens eerder onderzoek inderdaad een rol, maar we weten niet hoe groot dat voordeel is,’ zegt Boersma.

De Leidse hoogleraar eerste taalverwerving Claartje Levelt, niet betrokken bij dit onderzoek, vindt de uitkomsten zeer interessant: ‘Kinderen die al bij negen maanden zijn geadopteerd, herkennen stukjes woord en klankverschillen beter dan niet-geadopteerde kinderen. Het heersende idee is dat baby’s, tot ze zo’n tien maanden oud zijn, alle mogelijke spraakklanken kunnen onderscheiden; daarna wordt dat vermogen beperkt tot de klanken uit de eigen moedertaal. Nu lijkt er al bij negen maanden een taalspecifiek klanksysteem opgeslagen te zijn, dat ook niet zomaar door een nieuwe geboortetaal wordt vervangen, maar dat gereactiveerd kan worden. Een nieuwe vraag is bijvoorbeeld tot welke leeftijd dat reactiveren nog kan.’

Geadopteerde Sanne Hak (22) leert met gemak de Chinese taal

Sanne Hak (22) uit Giessenburg werd door haar Nederlandse adoptieouders opgehaald in China toen ze elf maanden oud was. Ze heeft er net haar eerste halfjaar Chinese les opzitten, bij onderzoeker Wencui Zhou aan de Tilburg University.

‘In september begin ik aan mijn masterstudie rechtsgeleerdheid. Ik kom uit de provincie Hunan, waar de panda’s vandaan komen. Ik ben te vondeling gelegd bij een treinstation, had niet meer bij me dan een dekentje, een flesje en wat rijstkoekjes. Ik ben naar een kindertehuis gebracht. Omdat ik afkomstig ben uit de stad Chenzhou, heeft het tehuis me ‘Chen’ als achternaam gegeven. Zij hebben me Chunlei Chen genoemd. Dankzij de Chinese lessen weet ik nu dat je Chunlei uitspreekt als Tsjunlee; dat wist ik voorheen niet. Ik herinner me geen woord, geen klank van het Chinees.

‘De universiteit biedt via haar Language Center taalcursussen aan aan studenten. Zo is Chinese les op mijn pad gekomen. Ik heb een cursus Mandarijn gedaan. Die heb ik ruim voldoende afgesloten.

‘Tijdens de lessen vond ik de ‘tones’, de geluiden in het Chinees niet zo moeilijk te onderscheiden. In mijn hoofd klinken ze logisch. Ik hoef die dingen niet moeizaam uit mijn hoofd te leren. Bij de cursus was ik de enige student van Chinese afkomst. Overigens vóél ik me niet Chinees: ik voel me net zo westers als iedereen om me heen.

‘Mijn ouders en vriend zeiden: Misschien heb je wel aanleg voor Chinees? Ik dacht nog: dat zou best kunnen. Toen ik het onderzoek van Wencui las, was dat een heel bijzondere verrassing; misschien is het zo dat ik me onbewust dingen van de taal herinner. In mijn beleving heb ik ook niet echt moeite met de uitspraak.

‘Ik ben van plan door te gaan met Chinees. De universiteit heeft een cursus Chinees voor Beginners 2.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden