Administratie Westerbork zit vol fouten over geschiedenis gedeporteerde Joden

Onderzoekers van voormalig kamp Westerbork zijn bij een grootschalige controle van de kampadministratie gestuit op meer dan duizend fouten in de geschiedenis van gedeporteerde Joden. Ze zijn bijvoorbeeld na de oorlog bestempeld als overleden terwijl ze nooit officieel dood zijn verklaard of met een verkeerde naam op transport gezet.

Twee originele goederenwagons op het herinneringscentrum Kamp Westerbork.Beeld anp

De onderzoekers hebben zelfs mensen ontdekt die in archieven als dood of vermist te boek stonden terwijl ze waren teruggekeerd uit een concentratiekamp.

Westerbork was in de oorlogsjaren het doorgangskamp voor Nederlandse Joden: tussen juli 1942 en september 1944 vertrokken vanaf de Drentse hei 93 treinen naar de concentratiekampen in Oost-Europa. Van de 107 duizend gedeporteerden keerden er slechts vijfduizend terug.

Toen het herinneringscentrum van kamp Westerbork een databank wilde opzetten met alle gegevens over de deportaties en de namen van de transportlijsten een voor een begon in te voeren, bleek dat veel informatie niet klopte. Drie jaar geleden is daarom een speciaal team aan het werk gegaan dat zoveel mogelijk onzekerheden moet zien weg te nemen.

De onderzoekers werken samen met het Joods Historisch Museum en het Joods Digitaal Monument en het oorlogsarchief van het Nederlandse Rode Kruis. Ze vergelijken de gegevens op hun transportlijsten met onder meer data uit het bevolkingsregister, de cartotheek van de voormalige Joodsche Raad, de persoonsdossiers van het Nederlandse Rode Kruis en de archieven van de concentratiekampen. Overal blijken omissies te bestaan; door namen onderling te verifiëren en soms nader onderzoek te doen, moet zoveel mogelijk duidelijkheid ontstaan.

De fouten hebben te maken met de administratieve chaos die na de oorlog heerste. Een commissie van het ministerie van Justitie moest het lot van alle vermiste Joden natrekken en ging daarbij af op getuigenverklaringen, transportlijsten en kamparchieven. Maar de transportlijsten bevatten fouten en doorhalingen en de archieven waren niet compleet. Bij het Nationaal Archief in Den Haag liggen honderden dossiers van gedeporteerden die na de oorlog niet dood zijn verklaard, omdat daarvoor goede gronden ontbraken. Vaak waren hele families vermoord en deed er later niemand meer navraag, zegt onderzoeksleider José Martin. 'Zo zijn veel mensen onder de radar verdwenen.'

Meer dan duizend fouten zijn nu hersteld, er liggen nog zo'n zeshonderd levensverhalen met vraagtekens. Nu steeds meer archieven zijn gedigitaliseerd, heeft het speurwerk vaart gekregen, zegt Martin. Toch blijven er waarschijnlijk mensen spoorloos, vertelt ze. Zo zoekt het onderzoeksteam nu naar vier gedeporteerden van het allereerste transport, op 15 juli 1942 naar Auschwitz, die in geen enkel archief zijn terug te vinden.

Lot onbekend

Mozes Cohen werd op 4 september 1944 met zijn ouders en broer vanuit kamp Westerbork op transport gezet naar Theresienstadt. Wat er daarna met hem is gebeurd, was lange tijd onduidelijk. 'Het lot onbekend', vermeldt zijn kaart uit de cartotheek van de voormalige Joodsche Raad. Onderzoekers van kamp Westerbork ontdekten dat Mozes in werkelijkheid Joseph heette en uit Leeuwarden kwam. Ook op de transportlijst wordt hij Mozes genoemd. Hij werd een maand na aankomst in Theresienstadt naar Auschwitz gebracht. Daar overleed hij, 5 jaar oud.

Westerbork-directeur Dirk Mulder zegt dat het van groot belang is dat alle fouten, hoe klein ook, worden hersteld. 'Ieder mens heeft er recht op om op een correcte manier in geschreven of gesproken woord te blijven voortleven.'

Lees verder

Na Westerbork in het niets verdwenen
Van honderden Joden die uit kamp Westerbork zijn gedeporteerd, klopt het officiële verhaal niet. Ze zijn nooit doodverklaard of worden vermist. Een onderzoeksteam probeert de vraagtekens weg te nemen. Wat gebeurde er met de kleine Aleida Aptroot?

Correctie: gedeporteerde is nog in leven
Bij toeval wordt in 1961 ontdekt dat Josephina Aardewerk niet is omgebracht in Auschwitz.

CIDI wil site met 'jodenlijst' offline

De Joodse organisatie CIDI wil dat een site offline wordt gehaald of wordt geblokkeerd waarop een lijst staat met Nederlandse Joden. Op de site AltRechts.com staan ook bedrijven en organisaties die de 'Joodse invloed in Nederland' vertegenwoordigen. Het CIDI roept het kabinet op snel actie te ondernemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden