Adembenemende terugblik op val van Wim Aantjes

Op 6 november 1978 velde de toenmalig directeur dr. Loe de Jong van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD) het vonnis over mr....

Wim Wirtz

In de uitzending kijkt hij samen met andere betrokkenen terug op de gebeurtenis die volgens sommigen zijn leven verwoestte. Het levert adembenemende televisie op.

De kwestie-Aantjes bracht destijds alom een schokgolf teweeg. Het RIOD was 'bij toeval' op het oorlogsverleden van Aantjes gestuit, de informatie was bij het Nieuwsblad van het Noorden beland, dat er op 6 november 1978 over publiceerde. Dezelfde avond gaf De Jong zijn persconferentie. De volgende dag trad Aantjes af. Twee commissies onderzochten de zaak. Conclusie van een van die commissies: Aantjes had geweigerd zich te laten inlijven bij de militaire Waffen-SS, daarom was hij gevangengezet in het strafkamp bij Assen, dus over zijn Nederlanderschap kon geen twijfel bestaan. Met andere woorden: De Jong zat fout.

Maar met Aantjes zou het niet meer goed komen. Voor een belangrijk deel had hij dat aan zichzelf te wijten. Hij had zich weliswaar niet aangemeld bij de militaire Waffen-SS, maar wel bij de Germaanse SS. Zo probeerde hij aan zijn tewerkstelling als postbode in Duitsland te ontkomen. Hij kwam echter in het strafkamp bij Assen terecht omdat hij weigerde Hitler trouw te zweren. Na de oorlog vertelde hij in kleine kring vagelijk wat hem was overkomen, zonder die twee letters, SS, te noemen. Zijn zwijgen daarover werkte als een tijdbom. Aantjes erkent dat hij zich dat niet had gerealiseerd: 'Dat neem ik mezelf zeer kwalijk. Dat was een ernstige politieke fout van me.'

Na zijn ontluisterende val, volgens sommigen het resultaat van een complot omdat Aantjes NAVO-scepticus was, heeft het toenmalige kabinet-Van Agt/

Wiegel nog wel gepoogd hem lid te maken van de Raad van State. Maar volgens oud-premier Van Agt stuitte dat in dat college op onoverkomelijke tegenstand. Aantjes werd voorzitter van de Kampeerraad. Oud-premier Van Agt haalt in de uitzending fel uit naar Loe de Jong, die hij verwijt met zijn persconferentie een emotioneel theaterstuk te hebben opgevoerd, dat in het land 'een vreselijk oordeel over Willem Aantjes' teweegbracht.

Afgezien daarvan zou Aantjes het waarschijnlijk ook niet hebben gered als hij de waarheid tijdig en volledig had opgedist. Waffen-SS of Germaanse SS, Landwacht of Landstorm, in de beleving van de mensen die het hebben meegemaakt, is dat allemaal de verkeerde kant, zegt oud-minister A. Pais van Onderwijs.

De tv-uitzending had nog spannender kunnen worden als Loe de Jong zelf eraan had meegedaan. Maar om onduidelijke redenen ontbreekt hij. Wel blikt hij nog eens terug in de VARA-gids van afgelopen week. Daarin zegt hij - glimlachend als we de auteur van het artikel mogen geloven - 'Heel vervelend voor Aantjes, heel vervelend.' Maar: 'Ik vond wel dat hij dit verdiende.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden