Activist, rocker, showman

Het draait om de muziek, niet om de al te zwarte randjes in Fela!, de musical over het leven van de Nigeriaanse activist (1938-1997). Nu ook te zien in Nederland.

Alle wanden van de betongrijze grote zaal van het doorgaans zo statige National Theatre in Londen zijn beplakt en behangen met uitzinnige posters, kleurrijke affiches, foto's (van de oud-president van Zuid-Afrika Nelson Mandela, de Amerikaanse activist Malcolm X en Patrice Lumumba, de eerste premier van Congo) en krantenberichten. Met teksten als 'Fela and his boys are terrors!' en 'Help, find me a job in Nigeria!'. Dit is de entourage waarin de musical Fela! zich afspeelt, opzwepend en confronterend muziektheater over de Nigeriaanse muzikant en politiek activist Fela Kuti.


Fela! was het afgelopen anderhalf jaar een doorslaand succes op Broadway in New York en in Londen en won verschillende Tony Awards. Deze week strijkt de musical neer in het Amsterdamse theater Carré, als opvallend en publieksgericht onderdeel van het Holland Festival.


Acrobatisch dansende mannen, heupwiegende vrouwen, muzikanten en zangers in alle hoeken en gaten van het theater - zo begint Fela!, de musical die zich grotendeels afspeelt in The Shrine in Lagos, de club waarin Kuti en zijn muzikanten eind jaren zeventig een nieuwe muziekstroming introduceerden: de afrobeat. Swingende saxofoons, schurende stemmen, opzwepende ritmen - vanuit die sfeer verovert Fela Kuti de wereld, maar onomstreden was hij niet. Hij werd politiek activist in een land waarin een militair regime het voor het zeggen had, leefde er intussen flink op los, stoorde zich aan god noch gebod - hij nam drank en drugs en op zeker moment trouwde hij met 27 vrouwen tegelijk. Hij stichtte een eigen commune, waarvan hij op bijna sekte-achtige wijze de leider was. Uiteindelijk stierf hij op 58-jarige leeftijd aan aids.


Dat laatste aspect komt in de musical Fela! in het geheel niet aan bod. Volgens hoofdrolspeler Sahr Ngaujah hebben de makers daar bewust voor gekozen. Niet uit piëteit, of om de waarheid te verhullen, maar omdat het voor het verhaal niet van belang is, vindt ook hij.


Ngaujah: 'Wat willen wij met deze voorstelling eigenlijk over hem vertellen? Dat was de vraag en het antwoord was: dat hij voor veel mensen een voorbeeld is geweest, en de politieke situatie in zijn land onder druk heeft gezet. Het is een slice of life, waarin zijn muziek het belangrijkst is. Hem in de musical aan aids laten sterven, zou een verkeerd accent hebben geplaatst. Althans, dat vonden de Amerikaanse producenten en vooral ook regisseur Bill T. Jones. We maken er geen geheim van dat hij er behoorlijk op los heeft geleefd, maar eindigen met aids zou misschien al te moralistisch zijn.'


Fela! is geen klassieke biografische musical, geen Evita, Elisabeth of Jesus Christ Superstar. De show heeft het karakter van een muzikale vertelling in retrospectief, gesitueerd in The Shrine, tijdens Kuti's laatste concert in 1978. Sahr Ngaujah speelt als een volleerd stand-up comedian rechtstreeks op het publiek. Op zeker moment krijgt de voorstelling zelfs iets van een community-happening, als het publiek wordt opgezweept te gaan staan en mee te dansen en zingen. Wervelende ensemblenummers worden afgewisseld met opzwepende duetten tussen trommelaar en danseres.


Het personage Fela Kuti is zeker niet alleen een held; hij is bij tijd en wijle behoorlijk agressief en tegenover vrouwen gedraagt hij zich vaak als een onuitstaanbare macho. Hij steekt een stickie op van het formaat sigaar, en in zijn roze pak is hij een praalhans en charmeur tegelijk. Het politieke element krijgt gestalte in de rol van zijn moeder, waarbij beelden worden vertoond van arm Afrika en hongerige kinderen. Toen in 1977 zijn commune en nachtclub door de Nigeriaanse militairen met de grond gelijk werden gemaakt, werd zijn moeder Funmilayo Anikulapo-Kuti uit het raam gegooid en vond de dood. Zij was een groot strijdster voor vrouwenrechten in Nigeria en geldt als een van de eerste Afrikaanse feministes. In de voorstelling is de moeder het dramatisch keerpunt en de enige vrouw voor wie Fela ontzag heeft.


Een showman, een extravagante rockster, een activist - de rol van Fela Kuti is voor Ngaujah een behoorlijke uitputtingsslag, ook fysiek. Daarom gaat hij twee keer per dag hardlopen, volgt een mentale training en bezoekt dagelijks de sportschool. Ter voorbereiding is hij in Nigeria op zoek gegaan naar de roots van Fela Kuti.


'Ik heb het huis bezocht waar hij woonde, sprak uitvoerig met een zoon van hem en met verschillende van zijn vrouwen. Van hen kreeg ik een uitgebreide beschrijving van zijn begrafenis in 1997, en ik vond in zijn huis ook een videoband waarop die begrafenis en de massale happening eromheen waren vastgelegd. Honderdduizenden mensen waren op de been om hem de laatste eer te bewijzen, de tocht van 20 kilometer met de glazen kist naar The Shrine duurde in totaal zeven uur.'


Ngaujah, geboren in Atlanta USA als zoon van een immigrant uit Sierra Leone en een Amerikaanse moeder, is van meet af aan bij de voorstelling betrokken geweest. 'Een vriend van mij vroeg of ik zin had mee te doen aan een klein project rond Kuti. Ik kende zijn muziek goed omdat mijn vader in de jaren tachtig dj was en veel van hem draaide. Toen ik hoorde dat de beroemde choreograaf Bill T. Jones regisseur zou worden, heb ik geen seconde meer getwijfeld. Bill noemt Fela a tornado of a man. In de voorstelling kan ik iets van die tornado laten zien; er is ruimte voor improviseren, we hanteren de code van spelen in clubs. De voorstelling is laagdrempelig, 40 procent van het publiek dat in Londen naar Fela! komt, is nog nooit eerder in het theater geweest.'


Vanaf deze week strijkt Sahr Ngaujah neer in Amsterdam, de stad die hij goed kent omdat hij hier acht jaar af en aan heeft gewoond en zes jaar heeft gestudeerd aan de kunstopleiding DasArts (afstudeerlichting 2006). Tussendoor maakte hij voorstellingen bij onder meer Made in da Sade (tegenwoordig MC), Rotterdams Lef en Over het IJ-Festival.


'Ik verheug me op Amsterdam. Ik heb een aantal jaren in De Pijp gewoond en herinner me nog goed de geur van vers gebakken brood van de Turkse bakker in de Ferdinand Bolstraat als ik 's ochtends vroeg door de stad fietste.


'Amsterdam is een leuk dorp, sophisticated en geordend. Ben benieuwd hoe het publiek op Fela! reageert. In New York was het een gekkenhuis en stonden ze op de stoelen te dansen. Nederlanders zijn toch een beetje van: doe maar gewoon. We zullen zien.'


Fela! de musical in Carré Amsterdam, van 9 t/m 24 juni. hollandfestival.nl

----------------


Fela! werd in 2007 voor het eerst gespeeld als kleine productie in 37 Arts, een off-Broadway-theater in New York. Pas daarna is de musical doorgedrongen tot het prestigieuze Eugene O'Neill Theatre op Broadway zelf. Sterren als Will Smith, Shawn 'Jay-Z' Carter en Beyoncé Knowles hebben de productie financieel ondersteund; Smith en Jay-Z zijn ook geassocieerd producer.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden