Activerende documentaires: knagend ongemak en bijbehorende goede voornemens

Pics: over hedendaagse beeldcultuur

Ook dit jaar weer op het IDFA: activistische documentaires. Wat brengen ze teweeg?

Dinsdagochtend overviel me het onprettige gevoel dat ik mijn kinderen vergiftigde. De boterhammen, de jam, de cruesli, het sap: het ontbijt alleen al bleek een regelrechte route via obesitas en tandbederf naar de dood. Het kwam door That Sugar Film, een documentaire van Damon Gameau die nu op het documentairefestival IDFA te zien is. Een film waarin de maker besluit de hoeveelheid suiker te gaan consumeren die een gemiddelde Australische tiener binnen krijgt: veertig suikerklontjes per dag. Dat is niet zo lastig als het klinkt: snoep en frisdrank kon hij laten staan omdat er duizelingwekkende hoeveelheden suiker in 'gezonde' voedingsmiddelen zitten verstopt.

That Sugar Film is een levensveranderende documentaire. Wie het snel toenemende buikvet ziet, en het volledig verrotte gebit van een 18-jarige frisdrankdrinker, geeft zijn kinderen nooit meer snoep. Nee, echt, nooit meer.

Knagend ongemak en bijbehorende goede voornemens: de doorgewinterde IDFA-ganger herkent de symptomen meteen. Het betekent dat je een activistische documentaire hebt gezien. De leukste zijn lekker luchtig verpakt, als gek experiment bijvoorbeeld, zoals That Sugar Film, of zoals zijn overduidelijke inspiratiebron Super Size Me (2004), waarin de Amerikaanse filmmaker Morgan Spurlock dertig dagen alleen fastfood eet. Of de Canadese documentaire Just Eat It, A Food Waste Story, ook nu te zien op het IDFA, waarin een stel besluit een half jaar lang te leven van afval. 40 procent van al het geproduceerde voedsel belandt namelijk in de vuilnisbak. Krankzinnig: gegarandeerd dat je na deze film gewoon de melk drinkt als hij over datum is - tenzij die in brokjes uit het pak valt.

De genoemde films zijn documentaires die het publiek willen activeren. En: documentaire-hits die prijzen winnen, overal besproken worden en de wereld lijken te veranderen. Is dat inderdaad het langetermijnresultaat van dit soort films? McDonald's heeft het supersize menu afgeschaft, al ontkent de keten in alle toonaarden dat het iets met Spurlocks documentaire te maken had.

Beeld The Con

Natuurlijk zijn de films aanklachten tegen de industrie, maar in eerste instantie, zo zullen de makers je vertellen, gaat het om het kweken van individueel bewustzijn. En inderdaad, de afgelopen jaren besloot ik strijdlustig geen fastfood meer te eten, voedsel van dichterbij te halen, geen nijlbaars te kopen, voedsel dat over de datum is gewoon te eten en suiker te schrappen.

Heel eerlijk: elk jaar komt er iets nieuws bij, de verontwaardiging zakt en goed gedrag verandert langzaam in een voortdurend, groeiend schuldgevoel over het gebrek eraan. Het maakt de documentaires niet minder noodzakelijk, maar ik vrees dat dit alleen dat schuldgevoel bij de meeste mensen het permanente resultaat is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.