Actievoerende Rooie Reus was niks, behalve meestal verschrikkelijk boos

HIJ NOEMDE zichzelf 'Schrik der Autoriteiten', maar vrienden vonden hem ook 'een gifkikker'. Hij zag het onrecht wel erg gauw, bestreed het dan vol overgave en was dan allerminst kieskeurig in zijn middelen....

Zowel de voor- als tegenstanders van het linkse activisme van toen kunnen hun hart ophalen en hun opvattingen bevestigd zien, tenzij ze bereid zijn hun vooroordelen te nuanceren. Ook daartoe kan de biografie van de Rooie Reus zeer wel dienen. De gevaren en de voordelen van dit soort simplistisch anarchistische agitatie, die niet partij- of beroepsgebonden is, komen helder aan bod.

Jo Schoormans is een historicus die eerder over mijnsluitingen en (de pogingen tot) economisch herstel van Limburg schreef. Hij heeft de feiten, de morele aspecten en de maatschappelijke achtergronden van Dirk de Vroome's onophoudelijke, vreemdzame guerrilla zorgvuldig vergaard. Erg soepel laat dit zich allemaal niet lezen - vooral niet door de verre randstedeling - omdat de casuïstiek en het streekeigene veel ruimte krijgen. Het is kleinschalige en degelijke, dus loffelijke, geschiedschrijving.

De Vroome was een Amsterdammer uit een treurig gezin en hij had een krachtig temperament. Hij was vermoedelijk nimmer tot Reus uitgegroeid als de werkgevers van de jaren vijftig en de BVD wat toleranter waren geweest. Hij werd nu van het twaalfde ambacht naar het dertiende ongeluk geschopt, waarbij de BVD de personeelschefs bereidwillig bijstond met negatieve adviezen.

Want Dirk was actief lid van de Eenheids Vakcentrale (EVC), maar hij was geen CPN-lid of een echte marxist. Hij was niks, behalve meestal erg boos over het klein houden van de mensen om hem heen. Zijn verhuizing naar Limburg in de jaren zestig en spoedige werkloosheid daar hebben hem nog verder van samenleving en regenten ('dikköp') vervreemd.

Die traden telkens kleinerend en beschadigend op tegen gehandicapten in sociale werkplaatsen, uitkeringsgerechtigden, woonwagenbewoners en zigeuners. Een boze Dirk zette dan al zijn creativiteit, acteurschap, vasthoudendheid en (bij de EVC geleerde) strijdtechnieken in. De 'dikköp' reageerden niet minder verbolgen en repressief dan hun Amsterdamse voorgangers ten opzichte van Provo. En zij lieten zich gemakkelijker en langduriger in hun hemd zetten, zodat de Rooie Reus steeds befaamder werd.

Hij had niet alleen een groot boosaardig talent en de mores van de Sixties mee. Maar ook alle - provinciale - omstandigheden, zoals Schoormans bekwaam uit de doeken doet. In Limburg stemde in 1962 (statenverkiezingen) nog 84 procent KVP en er was volop regenterij en éénzuiligheid.

Juist hier kwam de maatschappelijke dreun van burgerlijke en katholieke ontvoogding, van de pil, het Concilie, Vietnam en de emancipatie van homo's, vrouwen en werkende jongeren het hardst aan. De kleine bestuursdespoten konden er nog slechter tegen dan hun nuchterder en meer op tegenspraak ingestelde collega's elders.

Verbazingwekkend is de persoonlijke willekeur van Limburgse burgemeesters, wethouders, rechters en officieren van justitie in die tijd. Wetten en regels werden gemakkelijk aan laarzen gelapt als de 'dikköp' zelf de cliënt niet zo zagen zitten. In Geleen werd een uitkering lang geweigerd, omdat de vader van de aanvrager ruzie met de wethouder had gekregen in de duivenclub.

De Vroome - overigens eeuwig wantrouwig tegen de rechtsstaat - kreeg opmerkelijk vaak gelijk bij zijn procedures, die vaak tot bij de Raad van State en de Hoge Raad uitgevochten werden. Hij beschikte daarbij over meer doorzettingsvermogen - soms ronduit wraakzucht - dan juridische kennis. Handzame steun was er meestal van PSP-parlementariërs, ondanks ruzies in de Limburgse PSP.

Veel publicitair succes had de Rooie Reus met vermommingen, acteursprestaties aan de telefoon en allerhande ludieke acties die de minder snuggere autoriteiten in hun hemd zetten en die in de ontzuilende Limburgse pers breed werden uitgemeten, vaak met meer genoegen dan in deze biografie. Het was zelden fijntjes, maar meestal verdiend.

Achteraf is erkend dat door de acties van de Rooie Reus de autoriteiten en ambtenaren zorgvuldiger zijn geworden. Bovendien heeft hij onmiskenbaar invloed ten goede op het nationale woonwagenbeleid gehad. In rode toga was hij de Tijdgeest die voortdurend door de raadhuizen, rechtszalen, krantepagina's en cafégesprekken waarde.

Nu betalen de provincie Limburg en de gemeente Maastricht mee aan de biografie van deze omstreden querulant. Maar de gemeente Geleen - toen al een van de kwaaiste - probeerde juist gegevens achter te houden, zonder enige rechtsgrond. Daar moet nog even een Rood Reusje langs.

Jan Joost Lindner

Jo Schoormans: De Rooie Reus - Dirk de Vroome, strijder tegen onrecht 1925-1986.

Babylon-De Geus; ¿ 39,50.

ISBN 90 6222 281 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.