Actiegroep Guerrilla Girls is het anonieme geweten van de kunstwereld

Wat zijn de voordelen van vrouw én kunstenaar zijn?

'Lullen tellen' in de kunstwereld en daarover vertellen met een masker op: de Guerrilla Girls komen naar Nederland. Twee leden van de anonieme actiegroep houden een lezing in het Stedelijk Museum Amsterdam.

Twee van de Guerrilla Girls, in Amsterdam. Foto Marie Wanders

Moeten vrouwen ontkleed zijn vooraleer ze door het Metropolitan Museum worden geselecteerd? Er is daar een overvloed aan vrouwelijk naakt te zien, maar amper werk van vrouwelijke kunstenaars. Wat zijn de voordelen van vrouw én kunstenaar zijn?

Deze en andere ongemakkelijke vragen werpt de anonieme Amerikaanse actiegroep Guerrilla Girls op. Sinds de jaren tachtig laten zij zich gelden als 'het geweten van de kunstwereld'. Met droge cijfers ('lullen tellen' noemen ze dat) en humor stellen ze seksisme, racisme en oneerlijkheid in het algemeen aan de kaak. Die voordelen voor vrouwelijke kunstenaars? 'Werken zonder de druk van succes' en 'Het ongemak bespaard blijven een genie genoemd te worden' bijvoorbeeld.

De Guerrilla Girls kunnen het weten: ze zijn zelf kunstenaars, zo veel is over de identiteit van de leden bekend. Uit hoeveel vrouwen de groep bestaat, is minder duidelijk. De laatste jaren lijken vooral drie leden actief. Hun posters maken inmiddels deel uit van museumcollecties. In 2016 waren ze te gast in de latenightshow van Stephen Colbert.

Vanavond, op internationale vrouwendag, houden twee guerrilla's een lezing in het Amsterdamse Stedelijk Museum op uitnodiging van de Nederlandse stichting Mama Cash. Die twee Girls gaan schuil onder de namen van illustere voorgangers, de Mexicaanse schilder Frida Kahlo (1907-1954) en de Pakistaanse schilder Zubeida Agha (1922-1997). 'Frida Kahlo' legt de Volkskrant telefonisch uit waarom ze tegen discriminatie blijft strijden.

Gorilla's?

Als de Guerrilla Girls zich publiekelijk vertonen, zetten ze gorillamaskers op. De vermomming komt voort uit een spelfout: een lid van de groep schreef guerrilla als gorilla.

De afgelopen jaren hebben julie opnieuw het aantal museale solotentoonstellingen van vrouwen geteld. Is er vooruitgang geboekt de afgelopen dertig jaar?

'Het gaat drie stappen vooruit en twee stappen terug. Inmiddels is er in de kunstwereld wel enige consensus dat een kunstgeschiedenis zonder vrouwen en mensen van kleur incompleet is. Maar als je ziet welke kunst wordt verhandeld en wie solotentoonstellingen krijgen, dan gaat het nog steeds vooral om witte mannen.'

De kunstwereld is niettemin veranderd.

'Jazeker. We hadden toen we begonnen geen idee dat beeldende kunst een luxeproduct zou worden of dat kunst gebruikt zou worden om geld wit te wassen.'

Hebben de Guerrilla Girls hun aandachtsgebied verlegd? Jullie spreken je nu ook uit over seksistische videoclips.

'Als je over discriminatie gaat nadenken, is het moeilijk je te beperken. Zo veel van de huidige problemen in de wereld komen voort uit white supremacy en mannelijke overheersing. Soms hebben onze projecten niks met kunst te maken. Zo hebben we een boek geschreven over de geschiedenis van de medische wetenschap: The Hysterical Herstory of Hysteria. Daaruit zullen we voorlezen in het Stedelijk.'

Hoe doet het Stedelijk Museum het zelf eigenlijk?

'We begrepen dat het museum onlangs in de problemen is gekomen door mogelijke belangenverstrengeling. Het is nogal lastig dat te voorkomen als je ondersteuning wilt van rijke verzamelaars.'

In 1989 maakten jullie een poster met een 'ethische code voor musea'. Jullie schreven voor dat verzamelaars die musea besturen, zichzelf 'slechts één keer per jaar' via een tentoonstelling mochten verrijken.

'Ja, misschien moeten we nog eens naar die posters kijken. Er zal niet veel zijn verbeterd in de tussentijd.'

En hoe kijken jullie naar de collectie en de programmering van het Stedelijk?

'Het ontbreekt ons helaas aan gegevens. We hebben het Stedelijk Museum in 2016 een vragenlijst gestuurd, maar kregen geen reactie. Van de bijna vierhonderd Europese kunstinstellingen die we toen hebben aangeschreven, reageerden er maar honderd.'

Wordt u nooit cynisch van het actievoeren? Hoe komt het dat u nog zin heeft om naar Amsterdam te komen, het gorillamasker op te zetten en het nog eens uit te leggen?

'Humor speelt een grote rol. Als je om je onderdrukker kunt lachen of die belachelijk kunt maken, heb je een soort macht.'

Helpt het om anoniem te zijn?

'In het begin geloofde niemand dat we serieus zouden worden genomen met maskers op. Toch is dat gebeurd. We passen in een traditie van anoniem verzet en van gemaskerde superhelden. Het is moeilijk, ik moet zo'n 70 procent van mijn professionele leven verborgen houden. Soms is dat eenzaam, ik kan vrienden niet vertellen wat ik doe.'

Jullie zeggen dat mensen er meestal naast zitten als ze proberen te raden wie jullie zijn. Het viel mij op dat kunstenaar Lynn Hershman Leeson de komende dagen ook in Amsterdam is. Zij heeft een documentaire over feministische kunst gemaakt.

'Natuurlijk kennen we Lynn, we kennen veel vrouwelijke kunstenaars. Maar zij heeft haar eigen carrière, waar zou ze de tijd vandaan halen om een Guerrilla Girl te zijn? Is ze echt in Amsterdam? Doe haar dan de groeten van ons.'

In haar documentaire vraagt Leeson museumbezoekers in New York drie vrouwelijke kunstenaars te noemen. Die konden maar op één naam komen: Frida Kahlo.

'Ik koos haar naam in 1985 omdat ik vond dat ze niet bekend genoeg was in de VS. Ik ben blij te horen dat ze nu bij de bekende namen hoort. '

Foto Marie Wanders

Kan ik ook een Guerrilla Girl worden?

'Richt liever je eigen groep op. De Guerrilla Girls zijn heus niet de enigen die verandering kunnen bewerkstelligen in de kunstwereld.'

Mama Cash Feminist Festival 8/3, Stedelijk Museum Amsterdam.

Meer over