Actie en reactie

Hellema doet recht aan Nederland in de jaren zeventig - iets te veel.

Duco Hellema: Nederland en de jaren zeventig

Boom; 350 pagina's; € 24,90.


De 'lange jaren zeventig', de roerige periode van maatschappijkritiek en tegenactie die begon in 1968 en eindigde in 1982, roepen nog steeds heftige emoties op. Velen denken met weemoed terug aan een tijd van engagement met de verworpenen der aarde en van bevrijding uit godsdienstige, patriarchale en seksuele benauwenis. Anderen zien juist narcistische navelstaarderij en minachting voor de hardwerkende Nederlander als 'klootjesvolk'.


Maar hoe zat het nu precies? De Utrechtse historicus Duco Hellema heeft een handzame inventaris gemaakt van de belangrijkste evenementen en spelers in een samenleving op drift.


Maar Hellema wil meer. Hij wil afrekenen met het beeld dat Nederland in die jaren als 'gidsland' een excentrieke progressieve koers ging varen - de 'hollanditis' - waarna in de jaren tachtig een proces van 'normalisering' op gang kwam: aanpassing van het Nederlandse beleid aan de economische realiteit, de NAVO en de eisen van de Europese integratie.


Hellema heeft verschillende tegenargumenten. Zijns inziens past de ontwikkeling van Nederland in een westers patroon, waarbij halverwege de jaren zeventig het progressieve tij verliep om over te gaan in een lange conservatief-liberale golf. Hellema wijst voorts op de komst van tegenbewegingen: de Evangelische Omroep en de VVD van Wiegel die samen met De Telegraaf garen spon bij de polarisatie tegen het 'potverteren' van het kabinet-Den Uyl .


Het zijn nuttige nuanceringen, maar ze overtuigen niet helemaal. Een zelfbewust conservatisme à la Reagan of Thatcher heeft de Nederlandse politiek nooit gekend. Het verzet tegen 'zelfbeschikking' - van abortus, via euthanasie en legalisering van softdrugs tot homohuwelijk - concentreerde zich in de marge van een door en door seculiere samenleving. Tot diep in de jaren negentig werd slecht nieuws over achtergestelde groepen als asielzoekers, migranten en uitkeringsgerechtigden verdonkeremaand om 'stigmatisering' te voorkomen.


Hellema onderschat de precaire positie waarin de Nederlandse economie aan het eind van de jaren zeventig was terechtgekomen: faillissementen, ongekende (jeugd-)werkloosheid, een begrotingstekort van 8,9 procent. Ingrijpen was niet zozeer een ideologisch gemotiveerde 'ruk naar rechts', zoals Hellema Ruud Lubbers c.s. voor de voeten werpt, als wel onvermijdelijk.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden