Acteurs uit het niets

'Eeeej, pssssst, pizzamaffia!' Twee Marokkaanse pubers met schooltas slenteren voorbij, elkaar aanstotend, wijzend. De twee jonge mannen op het terras hadden hun grote broers kunnen zijn. De hoofdrolspelers Iliass Ojja (22) en Mamoun Elyounoussi (23) uit Pizzamaffia, de nieuwste film van regisseur Tim Oliehoek, dragen dezelfde halflange zwarte jassen, spijkerbroek en gympies. Ojja strekt zijn benen onder de tafel. 'Grappig, een maand geleden zeiden dit soort jongetjes altijd: hé, Shouf Shouf.'


Ze komen net van een casting waar ze auditie deden voor dezelfde rol. Bij Ojja, die eerst moest, ging het slecht. Hij speelde te serieus. Elyounoussi deed het goed, luchtiger. Dankzij de tips van Ojja. 'Ik deed gewoon wat hij zei.'


Ojja hoopt dat Elyounoussi de rol krijgt. 'Als ik niet, dan liever hij wel. Ik ben geen misgunner.'


Allebei timmerden ze de afgelopen tien jaar aan de weg in de Nederlandse filmwereld. Altijd in min of meer dezelfde rol, die van 'het kleine Marokkaantje': straatschoffie, probleemleerling, of crimineeltje. In de telefilm Coach, van Joram Lürsen, speelde Elyounoussi een ambitieuze jongen met diepreligieuze ouders. Ojja was zelfs een keer terrorist. 'Een heel klein rolletje, na anderhalve minuut was ik dood.' Elyounoussi : 'Zo gaat dat met terroristen, hè?'


Dat de problematiek in Pizzamaffia door recensenten als typisch Marokkaans wordt omschreven, vinden ze opmerkelijk, zo niet onterecht. Elyounoussi: 'De Telegraaf schrijft dat in deze film alle clichés over Marokkanen worden bevestigd. Dat ze scooterrijden, herrieschoppen, hun vriendinnetjes in de steek laten. Dat doen Nederlandse jongens ook.' Ojja knikt. 'Het had evengoed over Jasper en Willem kunnen gaan.'


Ze kennen elkaar pas sinds Pizzamaffia. 'Iedereen denkt dat wij al jaren vrienden zijn, maar we zagen elkaar voor het eerst bij de audities.' Ojja herinnert zich nog precies hoe El-younoussi daar zat, in die wachtruimte. Elyounoussi weet ook waar Ojja zat. Ze bleken de uitverkorenen, elkaars tegenspelers.


Elyounoussi speelt de onstuimige Haas. 'Hoe noem jij dat ook alweer, Ojja?' 'Een ongeleid projectiel.' 'O ja.' Ojja speelt de hardwerkende Bram, de jongen die weet wat hij wil, de braverik. Twee maanden achtervolgden ze elkaar dagelijks op scooters en stonden elkaar met pizzamessen naar het leven.


Nu roken ze uit hetzelfde pakje. Hun vriendschap is een vanzelfsprekendheid. Ja, inderdaad, ze hadden evengoed concurrenten kunnen zijn, vijanden, zo je wilt. Maar zo is het niet. Waarom niet?


Ojja, de spraakwaterval, antwoordt met spottende plechtigheid: 'Wij zijn allebei acteurs uit het niets. Ik zeg het je eerlijk.' Elyounoussi, de stillere, knikt instemmend. Uit het niets, dat betekent zonder acteeropleiding en in het begin ook zonder al te veel ambities.


Elyounoussi's tante gaf haar vijftienjarige neef destijds op voor de audities voor de speelfilm Polleke, naar het boek van Guus Kuijer. Helemaal uit de lucht gegrepen was dat niet, want Elyounoussi acteerde graag als kind, al beperkte zich dat vooral tot het naspelen van vechtfilms. 'Ik dacht dat die auditie een grap was. Maar ik ben wel gegaan. Ja, en toen kreeg ik de hoofdrol.'


Bij Ojja was de toevalsfactor nog groter. 'Ik zat met wat jongens in een kindercentrum, gewoon te chillen, beetje gamen. Komen er opeens een paar mannen binnen. Het eerste wat ik dacht was: overlast, we zijn weer te luidruchtig.' Hij kan er nu hard om lachen. 'Die mannen waren van Independent Films, ze zochten iemand die zowel Marokkaans als Nederlands sprak. Ik riep direct dat ik niet geïnteresseerd was.' Na aandringen gaf hij zich toch maar op. Een jaar later kent iedereen hem als het broertje uit Shouf Shouf Habibi.


Inmiddels zijn ze ambitieuzer, willen ze het maken. Elyounoussi stopte ervoor met school, na de tweede klas van het vmbo. Ojja maakte het vmbo af en begon met een aantal mbo-opleidingen. Maar alles op een laag pitje: het acteren ging voor.


Een toneelopleiding volgden ze niet. 'Dat was niet nodig', zegt Elyounoussi. Wij spelen naturel, dicht bij ons zelf. Dat is ook waar we om worden gewaardeerd. Meestal passen we ook kleine dingen aan in het script, straattaal enzo. Ojja: 'Soms zie je dat het script gemaakt is door een blonde man in Hilversum die heeft proberen te schrijven voor de doelgroep. Nou, wij zijn de doelgroep. Ze nemen ons daarin wel serieus.'


Elyounoussi wordt soms wel moe van die stereotiepe Marokkaanse rollen. Hij is blij dat hij ook in Sesamstraat speelt: 'Daar is het woord Marokkaan nog nooit gevallen. Pino zegt zoiets niet.'


Ojja moet soms denken aan een opmerking van zijn vader. Die is bang dat de Marokkaan in de Nederlandse film op een gegeven moment 'uit' raakt, vanwege Geert Wilders. Hij denkt dat het zo'n vaart niet zal lopen, maar de gedachte spookt wel door zijn achterhoofd. 'Ik wil meer kunnen spelen dan alleen Marokkaan, daarom twijfel ik toch over de toneelschool'.


Elyounoussi blijft erbij dat hij zonder kan. 'Om die typecast af te werpen moeten we hard werken en zonder accent leren praten. Dat heb ik er best voor over.' Hij kijkt even naar Ojja. 'En je moet je grenzen aangeven.' Wat hij daarmee bedoelt? 'Je moet geen rollen spelen die je niet wilt spelen.' Beiden hebben wel eens een rol geweigerd. Elyounoussi bedankte voor terrorist, Ojja voor 'iets met religie.'


En nog iets. Even is er een blik van verstandhouding, dan zegt Elyounoussi: 'Homo. Ik wil geen homo spelen.' Ook Ojja heeft dat geweigerd. Ze haasten zich om het uit te leggen. 'Kijk: toen ik moest zoenen in de film ging ik ook naar mijn ouders. Ik vroeg: wat vinden jullie ervan? Ze zeiden: ga je gang.'


'Homo is iets anders,' vult Elyounoussi aan. 'Ik heb er niks op tegen, echt niet, maar het is wat hij zegt. We houden rekening met de buitenwereld, de Marokkaanse gemeenschap. In onze gemeenschap zien sommige mensen het verschil niet tussen werkelijkheid en film. Homo zijn is taboe.'


Lees verder op pagina 10


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden