Acteurs helpen beter te gaan spelen

Han Kerckhoffs, vooral geroemd als acteur, regisseert 'De Eend Variaties' van David Mamet in het Zeeland Nazomer Festival, dat vandaag begint....

'Nog steeds, ook als ik regisseer, blijft acteren voor mij nummer .'

Vorig jaar paste hij nog op zijn kinderen tijdens het festival. Nu regisseert hij er zelf een stuk voor twee heren, De Eend Variaties van David Mamet.

Regisseren?

Han Kerckhoffs (51) is toch acteur? We kennen hem als een beweeglijke, vaak clowneske speler met een razendsnelle dictie. 'Het is pas mijn tweede regie, maar ik heb op de Studio Herman Teirlinck in Antwerpen veel voorstellingen gemaakt de afgelopen jaren. Met jonge studenten, nu met collega's. Die stap is niet zo groot.'

In een cafaast de middeleeuwse abdij van Middelburg, de komende weken het hart van het Zeeland Nazomer Festival, vertelt hij dat we niet moeten verwachten dat er ineens een conceptueel regisseur in hem is ontwaakt. 'Je zult mij geen vernieuwende Kersentuin zien doen.' Hij blijft in de eerste plaats acteur. 'Als regisseur ben ik dienstbaar, ik weet wat acteren is. En dan kom je een heel eind met goeie acteurs.'

Acht jaar woont hij nu in Belgisinds drie jaar als vast acteur bij Het Toneelhuis, waar Luc Perceval de scepter zwaait en waaraan ook zijn vrouw, de actrice Els Dottermans, is verbonden. Vorig jaar werd hij onverwacht ontslagen. Hij zou de titelrol spelen in Oom Vanja van Tsjechov in de regie van Luc Perceval, maar omdat hij het niet eens was met zijn aanpak werd hij de laan uitgestuurd.

'Een overdreven reactie, we hadden het ook anders kunnen oplossen, maar ik was vastbesloten alle consequenties te nemen. Het was mijn beslissing.

'De laatste regie die ik van Luc had gezien was genuanceerd, intelligent en met liefde voor taal. Ik dacht, zo gaan we deze Tsjechov ook aanpakken. Maar hij bracht de rol terug tot essentie, eendimensionaal, karikaturaal, alles in dialect en gespeeld in een heftig realisme. Dat ging voor mij totaal voorbij aan de kwaliteit van Tsjechov. Ik voelde me doodongelukkig na drie weken, eigenlijk al na drie minuten. Maar ik heb er lang over gedaan voor ik het durfde te zeggen. Je bent als acteur altijd afhankelijk van andermans ideeen, meestal schik je je, maar hier ging ik een grens over die ik niet wilde.'

Het pijnlijkste was dat het zo geruisloos voorbij ging. Niemand schonk er enige aandacht aan. Ook niet binnen het gezelschap. Nu komt die aandacht wel omdat Martin Schouten zijn ontslag in zijn boek Een jaar in het duister herhaaldelijk ter sprake brengt.

'Dat is heel raar. Het was afgesloten voor mij, maar door dat boek moet ik me er weer mee bezighouden. En als ik lees wat hij er allemaal over schrijft, dan denk ik, bel mij even, vriend. Dan vertel ik hoe het is gebeurd.'

Inmiddels werkt hij weer. Als acteur en nu als regisseur van dit stuk over twee oude mannen die op een bankje zitten te praten. De acteurs, Bert Andrn Bram Kwekkeboom, hebben eerder in dit festival gespeeld. Hij vindt ze fantastisch, hoe verschillend ze ook zijn.

Enthousiast is hij ook over het festival zelf dat zich in vier jaar tijd onweerstaanbaar op de kaart heeft gezet. 'Heel Zeeland is er trots op, iedereen kent het. En het artistieke niveau is hoog.'

Zijn voorstelling gaat in premi aan het haventje van Arnemuiden, daar staat een huisje met een bank ervoor waar mannen die niet meer werken bij elkaar komen om te ouwehoeren. 'Een praathuis noemen ze dat, eigenlijk een hangplek voor bejaarden. Daar heb je er in Zeeland een heleboel van.'

Ze spelen op drie plaatsen steeds voor zo'n praathuis. 'Vooral in Paal is de plek fantastisch. Soms komt daar een reusachtige containerboot voorbij, totaal buiten proportie, alsof er ineens een flatgebouw langs komt. Die vaart het dan echt het hele beeld omver.'

Voelt hij zich nu meer regisseur dan acteur?

'Ik ben een regisserende acteur. Ik zat op de theaterschool in Amsterdam, afdeling regie. Jan Ritsema was mentor van ons jaar en hij zei na twee jaar: Han, je bent eigenlijk alleen maar aan het spelen, dat regisseren doe je er knarsetandend bij. En wat denk je, hij kwam aan met een jaarcontract bij Toneelgroep Centrum. Daar ben ik op ingegaan, nooit spijt van gehad. Nog steeds, ook als ik regisseer, blijft acteren voor mij nummer .'

Als hij een tijdje niet heeft gespeeld, gaat het weer jeuken. Hij zou in de toekomst graag in een goeie Ayckbourn staan, een Maria Goos of een stuk van Peer Wittenbols, weer eens komedie spelen vindt hij heerlijk. En nog altijd kiest hij een tekst omdat hij er als acteur wat mee heeft. Na afloop van zijn vorige regie bij Het Toneelhuis zei een mede-acteur dat hij het zelf had moeten spelen.

Regisseren komt voor hem grotendeels neer op acteurs helpen beter te spelen. Dingen aangeven, desnoods voordoen als hij het niet kan laten.

'Acteren is een heel eigen proces, voor iedereen anders. Een persoonlijke uiting, dat ene talent geconfronteerd met een rol. En als het goed is komt daar iets unieks uit voort. Dat moet je begeleiden met geduld en zachtheid.'

Maar regisseren is ook een totaal ander vak dan spelen. 'Als acteur vond ik de interesse waarmee een regisseur tijdens repetities zat te kijken altijd onbegrijpelijk. Zo iemand heeft de voorstelling zelf gemaakt en hij kijkt ernaar alsof hij het voor het eerst ziet. Dat overkwam mij vandaag ook. Vanzelf.'

Hij zat tijdens de doorloop echt vol verbazing te kijken. Het was zo'n verschil met gisteren: een hoger tempo, een ander ritme. 'Dan levert die andere functie ineens een totaal ander kijkgedrag op. Ik geniet zo van deze acteurs, spelers die zelf nadenken over wat ze doen. Dat is acteren. Al het andere is slavernij. En die is al lang geleden afgeschaft. Ook in Belgi

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden