Acteur van het explosieve type

Acteur Ben Gazzara stond het liefst in het theater. Niettemin telt zijn filmografie ruim 130 titels.

Ben Gazzara, die vrijdag op 81-jarige leeftijd overleed, zat nooit om werk verlegen. Zijn filmografie telt een indrukwekkend aantal titels: meer dan 130 in totaal, variërend van speelfilms tot televisieseries. Daarnaast speelde hij geregeld in het theater.


Broeierige, intense rollen waren het meestal. Heel vaak speelde hij mannen die het niet nauw namen met de wet, zoals Cosmo Vittelli, de gangster uit The Killing of a Chinese Bookie (John Cassavetes, 1976), of de flamboyante pooier Jack Flowers uit Saint Jack (Peter Bogdanovich, 1979). Maar ook als Gazzara een gewone man speelde, was het vaak het explosieve type, vol opgekropte frustratie en agressie. Pas op latere leeftijd kreeg hij een zachtaardiger uitstraling, maar romantische hoofdrollen zaten er toen niet meer in.


De acteur, geboren als Biagio Anthony Gazzara als kind van Siciliaanse immigranten in New York, ging als tiener van school af om zich op het acteren te storten. Met een beurs studeerde hij eerst aan de Dramatic Workshop, opgericht door de Duitse theatervernieuwer Erwin Piscator. Later werd hij toegelaten bij de fameuze Actors Studio, waar sterren als Marlon Brando en James Dean hun vernieuwende, realistische acteerstijl aanleerden.


Gazzara begon zijn carrière in de jaren vijftig in het theater, waar hij al snel succes oogstte. Een tijdlang had hij de filmrollen voor het uitkiezen, maar vond hij het theater belangrijker. Later gaf hij toe spijt te hebben dat hij in die periode tal van rollen had afgewezen; toen hij alsnog aan een filmcarrière begon, lag hij minder goed in de markt. In de jaren zestig koos hij daarom voor televisiewerk, wat hem bij een groot publiek populair maakte.


Zijn filmcarrière werd vooral bepaald door zijn ontmoeting met John Cassavetes, gangmaker en wegbereider van de Amerikaanse onafhankelijke cinema. Cassavetes maakte drie films met Gazzara, waarvan vooral Husbands (1970) en Opening Night (1976) hem roem opleverden.


Vanaf de jaren negentig was Gazzara een geliefd bijrolacteur, met een voorkeur voor onafhankelijke producties van eigenzinnige regisseurs. Zo was hij te zien in Summer of Sam van Spike Lee (1999), Happiness van Todd Solondz (1998) en Dogville van Lars von Trier (2003). Een van zijn succesvolste bijrollen was die van de pornofilmproducent Jackie Treehorn in The Big Lebowski van de gebroeders Coen (1998): de scène waarin hij Jeff Bridges ontvangt in zijn villa met zwembad is een cultklassieker.


Net als zijn vriend Cassavetes, die al in 1989 overleed, was Gazzara een stevige drinker; hun beschonken optreden - samen met acteur Peter Falk - in een televisietalkshow van Dick Cavett was geruchtmakend. Perioden van depressie en alcoholisme maakten het hem niet gemakkelijk te blijven werken, maar hij deed het toch, zelfs nadat hij in 1999 ernstig ziek werd en na een operatie slecht kon spreken. Gazzara stierf aan alvleesklierkanker.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden